– Te prace to nie tylko pędzel i farba albo tkanina i farba. Za nimi kryją się godziny spędzone na malowaniu, wyszywaniu i uczeniu się technik. W tych obrazach odbijają się moje emocje, każdy niesie osobisty przekaz – mówiła Olchowy podczas otwarcia wystawy.

Od korporacji do sztuki

Artystka sporo sporo uwagi poświęciła swojej drodze do tworzenia, która nie zaczęła się w pracowni, lecz w korporacji. Przez dwie dekady pracowała ona bowiem w branży ubezpieczeniowej. Dopiero po długim czasie zdecydowała się zmienić swoje życie o 180 stopni.

– Stwierdziłam, że jeśli teraz nie zacznę, to nigdy nie zacznę. Kto mówi, że będzie robić coś na emeryturze, często wcale nie zaczyna, jeśli nie postanowi, że robi to dziś – podkreślała, zachęcając słuchaczy, by nie odkładali swoich pasji na później.

Wernisaż był jednak nie tylko okazją do wysłuchania historii samej Olchowy, ale również jej prac. Wiele z nich trafiło już do prywatnych domów w różnych krajach Europy, a to, co możemy obecnie zobaczyć w RDK, jest jedynie fragmentem większej całości. 

Jedna z opowieści dotyczyła, dla przykładu, obrazu "Festiwal szczęścia i radości", namalowanego przed jednym z pikników. Podczas wydarzenia do Olchowy miała podejść około pięcioletnia dziewczynka, która uparcie prosiła o możliwość kupienia obrazu. Po namowach rodziców dzieło trafiło do jej pokoju, a rok później ojciec opowiadał, że córka nie pozwoliła przenieść go nigdzie indziej.

Inny zaś obraz, zamówiony przez psycholożkę z Bydgoszczy, miał być utrzymany w niebiesko‑zielonej tonacji. Artystka malowała go techniką przypominającą akwarelowe "wylewanie wody", a gdy po wysyłce nadeszła cisza, podejrzewała, że praca się nie spodobała. 

– Kiedy opowiedziałam, jak ten obraz powstawał, usłyszałam tylko: "Ja go biorę. Ja jestem woda". I nic więcej nie trzeba było dodawać – wspominała.

"Skoczek" między technikami

Olchowy żartowała, że jest "skoczkiem" – przechodzi z dziedziny na dziedzinę, zamiast trzymać się jednej techniki. Maluje zarówno płótna oraz ikony, jak i pościele, kurtki dżinsowe, a nawet elementy garderoby. 

– Mnie to sprawia radość, bo poznaję różne techniki i możliwości wyrażania się. Można malować pościel, można malować kurtki, można dopisywać ubraniom nowe życie. Teraz są takie farby, że po utrwaleniu nic się z nimi nie dzieje, nawet po wielu praniach – tłumaczyła.

Wśród publiczności znalazło się wiele osób, które od lat biorą udział w jej warsztatach. 

– Widzę, jak się rozwijają. Czasem patrzę i myślę: to już jest po prostu super – mówiła z dumą. 

Jednocześnie zwracała uwagę, że największą barierą bywa lęk: "czy potrafię", "czy się nie będą śmiać". Przykładem jest uczestniczka, która po namalowaniu pierwszej ikony usłyszała w domu sceptyczne: "Ty będziesz ikonę malować?", a potem jej mąż jako pierwszy pobiegł pokazać pracę księdzu.

Na koniec artystka przyznała, że obraz, z jej perspektywy, nigdy nie jest do końca skończony. 

– Zostawiam go w momencie, kiedy "może być" na ten moment. Zawsze widzę coś, co można byłoby poprawić. Najważniejsze, żeby to mnie cieszyło. Jeśli jeszcze komuś się podoba, to jestem naprawdę szczęśliwa – podsumowała.

Wystawę "Pomiędzy światłem i cieniem – ogród emocji" można oglądać w Rzeszowskim Domu Kultury - filia Pobitno do 14 maja 2026 r., od poniedziałku do piątku w godzinach popołudniowych i wieczornych. To dobra okazja, by przekonać się, ile osobistych historii kryje się za kolorem, fakturą i pozornie abstrakcyjnymi kompozycjami

Jakie dokładnie atrakcje oferuje Rabkoland w Rabce-Zdroju? Jest ich całkiem sporo. To m.in.:

- rollercoastery,
- place zabaw,
- karuzele,
- atrakcje wodne,
- foto punkty,
- koło widokowe.
- Miejsca dostarczają świetnej rozrywki, dużo ruchu na świeżym powietrzu, a przy tym doskonale wpływają na rozwój i wyobraźnię dziecka. Atrakcji jest naprawdę dużo. Możemy też zdradzić, że w Parku pojawią się nowości, w tym m.in. odmieniony wygląd części Strefy Cyrkowej oraz restauracji Pasibrzuch – zapewnia Kamil Lech, rzecznik prasowy Rabkolandu.
Wizyta w Parku to przede wszystkim zabawa, ale też możliwość odpoczynku, spędzenia rodzinnego dnia i skosztowania smacznej kuchni pełnej obiadów, szybkich przekąsek, pizz czy słodkości. Z Rabkolandu można też przywieźć pamiątkę (odwiedzając sklepy), zrobić mnóstwo rodzinnych zdjęć oraz wyszaleć się po długiej zimie. Rabkoland w Rabce-Zdroju to miejsce dla rodzin z dziećmi w wieku od 2 do 10 lat.

Rabkoland majówka 2026

Pierwsze dni otwarcia rabczańskiego parku rozrywki dla dzieci będę wstępem do kolejnej porcji zabawy, w tym majówki (1-3 maja). Rodzice i dzieci będą mogli zbić piątkę z ulubionymi bohaterami Rabkolandu, w tym m.in. z Owieczkami Irenkami, Krucabombą i Ciocią Marynią. 25-26 kwietnia, a także 1-3 maja Rabkoland będzie otwarty w godz. 10-18, a w pozostałe dni kwietnia oraz maja w godz. 10-17. Serdecznie zapraszamy – informuje Kamil Lech.

ADRES;
Rabkoland,
34-700 Rabka-Zdrój, Rynek
48 533 763 800

Jak zagłosować na „W siną dal”?

Aby wesprzeć podkarpackich artystów, należy wypełnić formularz głosowania, zaznaczając dokładnie pięć utworów z listy 100 propozycji do 325. notowania 'PolishChart". Wśród nich znajduje się pozycja "Dagny i Mateusz Mikoś – W siną dal", na którą można zagłosować pod wskazanym w poście linkiem do formularza Google. Oczywiście po wcześniejszym zapoznaniu się z playlistą przygotowaną przez redakcję audycji. 

Głosowanie trwa do czwartku, 16 kwietnia, do godz. 8.00 czasu polskiego.

Audycja "PolishChart – Polska Audycja" wybrzmi na antenie Radia Wnet w piątek, 17 kwietnia, w godz. od 21.00 do 23.00 oraz w sobotę, 18 kwietnia, w godz. od 20.00 do 23.00, kiedy zaprezentowane zostaną utwory z miejsc od 50 do 1 aktualnego notowania. 

Warto wspomnieć, że redakcja zapowiada także emisję piosenek, które co prawda nie zmieściły się w ścisłym TOP50, ale w ocenie prowadzących w pełni zasługują na radiową prezentację. Niewątpliwie jest więc o co walczyć.

Artystycznie uzdolnieni

Dagny Mikoś to artystka dobrze znana publiczności teatralnej i muzycznej. Jest absolwentką Wydziału Aktorskiego Szkoły Filmowej w Łodzi, Wydziału Wokalnego Krakowskiej Szkoły Jazzu i Muzyki Rozrywkowej oraz kierunku Zarządzanie Kulturą na Wydziale Zarządzania i Komunikacji Społecznej Uniwersytetu Jagiellońskiego. 

Przez kilkanaście lat pracy scenicznej stworzyła kilkadziesiąt ról teatralnych, radiowych i telewizyjnych, wielokrotnie nagradzanych na przeglądach i festiwalach.

Rzeszowska publiczność mogła ją poznać m.in. dzięki projektowi "Wielka Mandorla Superstar", łączącemu muzykę elektroniczną, teatr i projekcje wizualne, a także recitalowi "Dagny w stylu tango", o których pisaliśmy wcześniej jako redakcja Halo Rzeszów. 

Z kolei Mateusz Mikoś aktorskie szlify zdobywał na PWST w Krakowie. Później natomiast rozwijał karierę aktora-freelancera, występując później na scenach regionalnych i ogólnopolskich. Dodatkowo, jest on również multiinstrumentalistą - potrafi on bowiem grać na perkusji, gitarze i akordeonie.

Aranż i recital na dwa serca

"W siną dal" rozwija linię twórczości obojga artystów. To utwór wywiedziony ze "słodko‑gorz­kiego recitalu na dwa serca", w którym Dagny i Mateusz Mikoś łączą aktorską wrażliwość z muzyczną próbą przywołania wiosennych nastrojów wśród słuchaczy.

Za brzmienie singla odpowiada Mikołaj Babula – pianista, aranżer i kierownik muzyczny. W "W siną dal" artysta sięga po estetykę na pograniczu jazzu, muzyki filmowej i popu, tworząc dla duetu Dagny - Mateusz przestrzeń, w której muzyka wzmacnia słowną dramaturgię. 

Kompozycje Babuli towarzyszą także koncertowemu projektowi "Słodko‑gorzki recital na dwa serca", z którego wywodzi się obecny singiel.

Połączenie dwóch aktorskich głosów, rozbudowanej aranżacji i wesołej historii skupionej wokół relacji damsko-męskich sprawia, że "W siną dal" wyróżnia się na tle wielu radiowych propozycji. Obecność w poczekalni "PolishChart" otwiera przed projektem szansę na dotarcie do szerszej ogólnopolskiej publiczności.

Słuchaj, głosuj, udostępniaj

Twórcy zachęcają, by nie tylko oddać głos w internetowym formularzu, lecz także udostępniać informację o głosowaniu znajomym oraz w mediach społecznościowych. Każde kliknięcie przybliża "W siną dal" do premiery w głównym notowaniu listy PolishChart, a tym samym do częstszej obecności w eterze Radia Wnet, a w przyszłości, być może, także na antenach innych rozgłośni.

Głos na utalentowane małżeństwo oddać można TUTAJ.

Dla Dagny i Mateusza Mikoś to kolejny krok w budowaniu autorskiego muzyczno‑teatralnego projektu, a dla słuchaczy okazja, by wesprzeć artystów, którzy z lokalnych scen konsekwentnie wychodzą ku ogólnopolskiej publiczności.

Redakcja portalu plotkarskiego zwróciła uwagę, że na parafialnym kanale na YouTube, gdzie standardowo wrzucane są transmisje z nabożeństw, próżno szukać nagrania z tej konkretnej mszy. W materiale Pudelka zaznaczono, że nie podano oficjalnej przyczyny braku transmisji.

Parafia tonuje emocje, ale temat już żyje własnym życiem

Dziennikarze skontaktowali się z parafią w Dydni, by potwierdzić relację świadka. Duchowny w krótkiej rozmowie miał stwierdzić, że „nie upominał, tylko zwrócił uwagę” oraz dodać, że cała sprawa „nie ma już znaczenia”, po czym zakończył rozmowę. Według Pudelka, próby uzyskania komentarza od samej Roksany Węgiel i Kevina Mgleja przez dłuższy czas pozostawały bez odpowiedzi. Przypomnijmy: jak opisywał Pudelek, sakramentalne „tak” Roksany Węgiel i Kevina Mgleja padło 25 sierpnia 2024 roku właśnie w Dydni . Ceremonia zorganizowana z dużym rozmachem przyciągnęła gości ze świata show-biznesu, a relacje z wydarzenia obiegały ogólnopolskie media rozrywkowe.

Kevin Mglej: „Jesteśmy z każdym rozliczeni. To prowokacja mediów”

Gdy sprawa zaczęła żyć własnym życiem na portalach, głos zabrał Kevin Mglej. Jak relacjonuje Pudelek, mąż wokalistki opublikował stanowcze oświadczenie w mediach społecznościowych. Zapewnił, że wszystkie zobowiązania finansowe związane ze ślubem zostały uregulowane, zarówno wobec parafii, jak i wobec osób funkcyjnych. Mglej stwierdził, że wiele osób chętnie ustawiłoby jego i Roksanę „po przeciwnej stronie” niż Kościół, ale jak podkreślił, tak się nie stanie, bo Kościół jest dla nich ważny, a oni sami wspierają wspólnotę także finansowo. Według relacji Pudelka producent miał mocno zasugerować, że całe zamieszanie i słowa duchownego to element „prowokacji mediów”, bo „nazwisko jego żony dobrze się klika”, a klikalność oznacza pieniądze.

Odnosząc się do sytuacji z ambony, Mglej miał dodać, że trudno mu uwierzyć, aby w Niedzielę Zmartwychwstania ksiądz wracał myślami do ślubu sprzed prawie dwóch lat. Jeśli jednak tak było, to – jak miał ocenić – „ewidentnie pogubione zostały priorytety”.

Dydnia – najbiedniejsza gmina w Polsce i ślub gwiazdy

Cała historia ma dodatkowy wymiar lokalny. Dydnia, niewielka gmina w powiecie brzozowskim na Podkarpaciu, od początku 2026 roku pojawia się w ogólnopolskich zestawieniach jako najbiedniejsza gmina w Polsce, z najniższym wskaźnikiem dochodów podatkowych na mieszkańca. Według danych Ministerstwa Finansów cytowanych przez ogólnopolskie media, w 2024 roku na jednego mieszkańca przypadało tu zaledwie ok. 580 zł tzw. wskaźnika G. To kilkadziesiąt razy mniej niż w najbogatszych gminach w kraju.

To właśnie na tle takiej rzeczywistości – skromnych budżetów, małych dochodów i ograniczonych możliwości inwestycyjnych – rozgrywa się spór o kościelne opłaty za ślub jednej z najbardziej znanych podkarpackich gwiazd pop. Dla wielu mieszkańców Podkarpacia zestawienie hucznej ceremonii znanej artystki z biedną, wiejską parafią w najuboższej gminie w Polsce dodatkowo podgrzewa emocje wokół słów księdza i odpowiedzi małżeństwa.

„Co łaska” w praktyce – ile kosztuje ślub kościelny?

Jak przypomina Pudelek, co do zasady Kościół odwołuje się do zasady „co łaska” – w teorii ofiara za ślub powinna być dobrowolna i dostosowana do możliwości finansowych narzeczonych. W praktyce jednak – jak opisuje portal – koszt organizacji ślubu kościelnego w Polsce najczęściej mieści się w widełkach od 500 do 2000 zł. Do tego dochodzą dodatkowe kwoty, m.in. za dekorację kościoła, sprzątanie oraz wynagrodzenia dla posługujących: organisty (ok. 200–500 zł) i kościelnego (ok. 100–300 zł).

To właśnie te nieformalnie przyjęte „standardy” finansowe sprawiają, że nagłe publiczne wspomnienie o rzekomo „nieopłaconym” ślubie gwiazdy – i to podczas świątecznego nabożeństwa – wywołało tak gwałtowną reakcję opinii publicznej. Z jednej strony ksiądz z Dydni, który – według relacji Pudelka – „zwrócił uwagę” z ambony, z drugiej Kevin Mglej, przekonany, że za wszystkim stoją media szukające głośnego tematu z dobrze klikalnym nazwiskiem.

Na razie pewne jest tylko jedno: ślub Roksany Węgiel w Dydni, o którym wydawało się, że wszyscy już zapomnieli, znów stał się jednym z najgorętszych tematów w podkarpackim (i nie tylko) tabloidowym obiegu.

Spektakl zostanie wystawiony o godzinie 18:00 w sali widowiskowej GCKSiR w Trzcianie. Dla osób, które nie będą mogły wziąć udziału w premierze, przewidziano także drugi termin – 17 kwietnia, również o godzinie 18:00 w tym samym miejscu.

Organizatorzy podkreślają, że wstęp na oba wydarzenia jest bezpłatny. To dobra okazja, by zobaczyć efekty pracy lokalnej grupy teatralnej i wesprzeć kulturę tworzoną w regionie. Za organizację wydarzenia odpowiadają Gminne Centrum Kultury Sportu i Rekreacji w Świlczy z siedzibą w Trzcianie oraz Grupa Teatralna „Tespis”.

Od parafialnych jasełek do dojrzałego teatru.Grupa teatralna "Tespis" dumą Gminy

Premiera spektaklu „Umarł pan, niech żyje pan” to kolejny ważny etap w działalności Grupy Teatralnej „Tespis”, zespołu z silnymi lokalnymi korzeniami i imponującym dorobkiem artystycznym. Początki grupy sięgają 2011 roku, kiedy przy Oazie Parafii Rzymskokatolickiej w Świlczy przygotowano pierwsze jasełka – od tamtej pory krok po kroku budowano zespół aktorski, scenografię i rozpoznawalny styl, a Gminne Centrum Kultury zapewniało zaplecze techniczne, scenę, światło i dźwięk. Z czasem, obok jasełek, pojawiły się Misteria Męki Pańskiej oraz programy patriotyczne, m.in. z okazji rocznic odzyskania niepodległości czy chrztu Polski, a grupa – choć wciąż parafialna – coraz mocniej zaznaczała swoją obecność w lokalnym środowisku.

Przełom nastąpił w 2017 roku, kiedy zapadła decyzja, by włączyć zespół w struktury Gminnego Centrum Kultury i nadać mu rangę grupy Amatorskiego Ruchu Artystycznego. Wtedy narodziła się nazwa „Tespis” – na cześć greckiego poety i aktora, uznawanego za twórcę tragedii, którego symboliczny „wóz Tespisa” znalazł odzwierciedlenie w logo grupy. Od tego momentu Grupa Teatralna „Tespis”, prowadzona przez instruktorkę Karolinę Salach (obecnie Starzec), zaczęła działać jako formalny zespół teatralny przy GCKSiR. Pierwszą dużą prezentacją była wieczornica patriotyczna o Józefie Piłsudskim, a wkrótce potem – jasełka, plenerowe Misteria Męki Pańskiej oraz kolejne spektakle przygotowywane z udziałem innych lokalnych grup.

Z biegiem lat „Tespis” coraz śmielej sięgał po formułę musicalową. W 2018 roku zrealizowano „Grease”, a rok później „Herkulesa” – oba spektakle, z udziałem około 30-osobowego zespołu, spotkały się z bardzo dobrym przyjęciem i do dziś są wspominane zarówno przez aktorów, jak i publiczność. Ważnym elementem działalności stały się również wyjazdy z repertuarem do przedszkoli („Pozytywka”), udział w wydarzeniach gminnych i patriotycznych oraz tworzenie świątecznych teledysków, dzięki którym grupa składa widzom bożonarodzeniowe życzenia, jednocześnie integrując zespół. „Tespis” rozwijał się także organizacyjnie – pojawiły się zgrupowania wyjazdowe, udział w międzynarodowym festiwalu we Włoszech i współpraca z innymi formacjami artystycznymi działającymi przy GCKSiR.

Pandemia w 2020 roku zatrzymała na moment intensywną działalność sceniczną, ale nie zatrzymała samej grupy. Z konieczności pracy zdalnej narodziło się „XXI. Misterium na 21. rok XXI wieku” – spektakl nagrany bez udziału publiczności i zaprezentowany w internecie. Po powrocie na scenę w 2021 roku „Tespis” sięgnął po klasykę – „Moralność pani Dulskiej” – a w kolejnych latach przygotował m.in. „RETROspekcję”, „Alicję w Krainie Czarów”, „Dom kobiet”, „Bal”, spektakle dla dzieci („Królewna Śnieżka i siedmiu krasnoludków”, „Opowieści Pana Brzechwy”) oraz duże musicale we współpracy ze Studiem Wokalnym, Zespołem Tanecznym „Koloret” i Chórem Dziecięcym „Kantuski”. Dziś grupę tworzą dzieci, młodzież i dorośli w wieku od 7 do 27 lat, a jej działalność wyrasta z przekonania, że – jak mówił Konstanty Stanisławski – „należy kochać teatr w sobie, a nie siebie w teatrze”. Cotygodniowe zajęcia, warsztaty, wyjazdy na spektakle i wspólna praca nad kolejnymi premierami sprawiają, że „Tespis” to nie tylko teatr, ale także zgrana wspólnota ludzi połączonych pasją do sceny.

Teresa Kubas-Hul: dom pełen zapachów i wnuków

Dla Wojewody Podkarpacia Teresy Kubas-Hul Wielkanoc to przede wszystkim dom i to dom, który żyje. „Zawsze nasz dom jest pełen gości, śmiechu, radości i różnych zapachów wielkanocnych potraw" — mówi wprost. Żadnej perfekcji na pokaz, żadnych starannie zaplanowanych kadrów do mediów społecznościowych. Za to są dzieci, wnuki i ta niepowtarzalna wielkanocna krzątanina, do której Pani Wojewoda przykłada rękę od samego początku  od A do Z, jak sama podkreśla, choć z pomocą synowej.

Na jej świątecznym stole obowiązkowo pojawiają się trzy rzeczy: drożdżowy makowiec, babka drożdżowa z rodzynkami i jajka z chrzanem. To nie przypadkowy zestaw, to smak dzieciństwa, który wraca co roku bez zaproszenia. I choć urząd Wojewody brzmi poważnie, w wielkanocnej kuchni Teresa Kubas-Hul jest przede wszystkim gospodynią: „Od A do Z zawsze przygotowuję święta i potrawy z pomocą dzieci".

Tradycja jest w jej domu niepodważalna. Święcenie koszyczka i śmigus-dyngus to rytuały, które kultywuje się tu bez dyskusji. A po świątecznym śniadaniu w gronie całej rodziny? Spacery, czas z wnukami i odwiedziny u pozostałych bliskich. Aktywna Wielkanoc, ale z wyraźnie zaznaczonym centrum: rodzinnym stołem.

Krzysztof Jarosz: zdrowy balans i degustator z powołania

Starosta rzeszowski Krzysztof Jarosz nie ukrywa, że Wielkanoc to dla niego coś więcej niż koszyczek i żurek. „Staram się łączyć świąteczny klimat z aktywnością: spacer, rozmowy, trochę ruchu na świeżym powietrzu. To taki zdrowy balans" — tłumaczy. I zaznacza wyraźnie: do stołu siada z wyboru, nie z obowiązku. Rodzinne spotkanie jest dla niego naturalną, ważną częścią roku, nie punktem do odhaczenia na liście.

Jeśli chodzi o smak, który najbardziej lubi, to odpowiedź jest natychmiastowa: żurek z jajkiem, chrzanem i kiełbaską. „To właśnie ta potrawa najbardziej przenosi mnie do czasów dzieciństwa" — przyznaje Starosta, dodając z rozbrajającą szczerością, że sam próbuje go przygotować, ale „do ideału jak u mamy wciąż sporo brakuje i może dobrze, bo dzięki temu zawsze jest do kogo wracać."

W przygotowaniach świątecznych Krzysztof Jarosz nie czeka przy stole: pomaga, na ile pozwala czas. Swoją rolę określa jednak ze swadą: „dobrze odnajduję się w roli wsparcia organizacyjnego i degustatora, a to przecież też ważna funkcja." Bez upiększeń, jego Wielkanoc wygląda po prostu rodzinnie: „bez perfekcji i testu białej rękawiczki, za to z uśmiechem, rozmowami i zwyczajnością, która w świętach jest chyba najcenniejsza."

Jacek Sułuja: z Przewrotnego do Dominikanów w Jarosławiu

Sołtys wsi Przewrotne Jacek Sułuja to z zawołania tradycjonalista, choć jego Wielkanoc 2026 będzie wyjątkowa. Przez lata angażował się jako strażak przy Grobie Pańskim w swoim kościele parafialnym w Przewrotnem, co dawało świętom wyraźny, niepowtarzalny rytm. W tym roku jednak rodzina pokierowała go inaczej: Święta rozłożone na dwa domy oznaczają, że Jacek Sułuja po raz pierwszy od lat nie stanie na warcie przy Grobie Pańskim w rodzinnej parafii. Zamiast tego odwiedzi Dominikanów w Jarosławiu, gdzie Msza Paschalna rozpoczyna się o godzinie 21:00 i trwa aż do północy.

W kwestii kulinarnej sołtys jest skromny i przezornie szczery: „Z gotowaniem radzę sobie coraz lepiej, ale w kwestii potraw wielkanocnych pozostawiam je dalej specjalistkom." Specjalistkami są mama i babcia żony i to właśnie im zawdzięcza swój ulubiony wielkanocny smak: żurek z kiełbasą. W przygotowaniach wspiera, jak umie, głównie.... logistycznie, przez zakupy i kursy do sklepu, „unikając gotowania", jak przyznaje bez krępacji.

Śmigus-dyngus? Dziś tylko symbolicznie. Kiedyś jednak bywało inaczej: „Kiedyś faktycznie potrafiliśmy z kuzynami obchodzić go bardzo hucznie" — wspomina z nutą nostalgii sołtys Sułuja. Dziś na Wielkanoc patrzy z większym spokojem: „Staramy się to sobie zaplanować" — mówi o dwudomowej logistyce świątecznej. Choć przyzna, że tamten dawny chaos też miał swój urok.

Żurek jak u mamy, makowiec od serca, straż przy Grobie Pańskim i śmigus we wspomnieniach — Wielkanoc podkarpackich samorządowców okazuje się zaskakująco podobna do tej, którą znamy z własnych domów. I może właśnie w tym tkwi jej siła.

Wesołego Alleluja!

Skąd się wziął „Judasz”? Od zimy do zdrajcy

Korzenie zwyczaju „Judasza” sięgają dużo głębiej niż sama opowieść ewangeliczna. W etnograficznych opisach pojawia się on jako przekształcona forma przedchrześcijańskiego rytuału niszczenia kukły symbolizującej zimę i śmierć – znanej choćby z topienia Marzanny. Z biegiem czasu ta słomiana postać została „ochrzczona” i powiązana z osobą Judasza, który zdradził Jezusa.

Na Podkarpaciu, zwłaszcza w okolicach Przeworska i Jarosławia, jeszcze do niedawna można było zobaczyć kukły wypchane słomą, wieszane na drzewach w nocy z Wielkiego Czwartku na Wielki Piątek. W Pruchniku – jednym z najsłynniejszych ośrodków tego obrzędu – pod drzewem układano 30 drewnianych pałek symbolizujących 30 srebrników. Kukła wisiała do popołudnia Wielkiego Piątku, a punkt kulminacyjny przypadał na godzinę 15.00 – czas, który w tradycji Kościoła wiąże się ze śmiercią Chrystusa na krzyżu.

Sąd, biczowanie, ogień i woda

W Wielki Piątek o godzinie 15.00 kukłę ściągano z drzewa i układano na 30 pałkach. Przed bramą kościoła odbywał się symboliczny „sąd”. „Judasz” słyszał wyrok: za sprzedaż Chrystusa za trzydzieści srebrników ma otrzymać trzydzieści uderzeń. Potem rozpoczynała się brutalniejsza część widowiska – kukła była bita kijami, wleczona po ulicach, kopana, na końcu podpalana i wrzucana do potoku.

Inne, dziś już zarzucone formy „judasza” były jeszcze bardziej drastyczne. Do I wojny światowej w niektórych miejscowościach (m.in. Klimkówka, Jaćmierz, Brzozów, Grabownica, Niebieszczany) zrzucano z wieży kościelnej czarnego kota zamkniętego w zadrutowanym garnku z popiołem. Czarne koty postrzegano jako zwierzęcą postać demona, a ich skojarzenie z Judaszem było prawdopodobnie wtórne – kot stawał się po prostu kolejnym nośnikiem symbolu zła.

„Wieszanie żuru” i inne „żarty”

Z „Judaszem” łączył się też niegdyś bardzo popularny zwyczaj „wieszania żuru”. Proszono niewtajemniczonego – najczęściej młodego chłopca – aby przytrzymał garnek z wodą i popiołem. Garnek wieszano na drzewie, a pomocnik kończył oblany „żurem”. Na pierwszy rzut oka wyglądało to jak niewinna zabawa, ale etnolodzy zwracają uwagę, że pierwotnie mogło chodzić o coś więcej – „Żur” czy „Żurak” bywał nazwą słomianej kukły zimy, palonej w półpoście.

Uderza to, że w tych obrzędach stale pojawiają się te same symbole: kukła, drzewo, popiół, zielona gałąź. Razem tworzą opowieść o zderzeniu przeciwstawnych sił natury – śmierci i odradzającego się życia, ciemności i wiosennego światła. Z czasem na tę pierwotną warstwę nałożono interpretację chrześcijańską: Judasz jako uosobienie zła, które trzeba publicznie potępić i „usunąć” ze wspólnoty.

Pruchnik 2019, medialny skandal na Wielkanoc

Choć po II wojnie światowej zwyczaj „palenia Judasza” niemal zanikł, w kilku miejscowościach przetrwał – a Pruchnik długo był z tego dumny. Na oficjalnych materiałach gminy chwalono się, że „rok rocznie odbywa się Sąd nad Judaszem”.

W 2019 roku obrzęd wrócił w formie, która wywołała ogólnopolski skandal. W Wielki Piątek, o godz. 15.00, na słupie przy ulicy Jana Pawła II zawisła słomiana kukła z pejsami, wydatnym nosem i strojem jednoznacznie kojarzonym ze stereotypowym wizerunkiem Żyda. Na piersi widniał napis „JUDASZ 2019. ZDRAJCA”, obwieszczano też godzinę „sądu”. Przed kościołem odczytano wyrok: 30 razów za zdradę Jezusa. Karę wymierzały dzieci, liczący tłum komentował i podsycał emocje. Rozlegały się okrzyki, by dołożyć „jeszcze pięć za to, że chcą odszkodowań od Polski”. Dzieci biły kukłę kijami, zadawały kopniaki, a dorośli chwalili ich „zapał”: „Dobrze, mały. Szacun!”, „Lej!”. Następnie kukłę ciągnięto przez miasteczko, zatrzymując się w kolejnych miejscach, by powtarzać „bicie”. Na końcu, nad rzeką Mleczką, „Judaszowi” odcięto głowę, ciało podpalono i wrzucono do wody. Obrazy z Pruchnika obiegły media – i przestały być lokalną atrakcją, a stały się symbolem czegoś znacznie poważniejszego.

Tradycja czy pretekst do nienawiści?

Obrońcy zwyczaju natychmiast sięgnęli po argument: „to staropolska tradycja”. Faktycznie, palenie Judasza było znane w wielu regionach Polski na przełomie XIX i XX wieku, a podobne praktyki funkcjonowały także w innych krajach katolickich (m.in. Grecja, Hiszpania, Meksyk). Rzecz w tym, że historia nie zatrzymała się na etnograficznych opisach.

W relacjach z Pruchnika od lat widać stopniowe „dogęszczanie” symboliki. W 1968 r. kukła miała rysy izraelskiego generała Mosze Dajana – wtedy mocno demonizowanego w polskiej propagandzie. Po 1989 r. dodawano czerwony krawat, odsyłający do fantazmatów o „żydokomunie”. W 2001 r. napis „Judasz zdrajca” zastąpiło słowo „Jude”, a część mieszkańców zaczęła mówić wprost: „Żyd wydał Żyda za trzydzieści srebrników. To należy mu się kara”. W tle pojawiały się odwołania do Jedwabnego i współczesnych sporów o pamięć. Nic dziwnego, że w 2019 roku reakcja opinii publicznej była ostra. Politycy, publicyści i organizacje społeczne zwracali uwagę nie tylko na antysemicki przekaz, ale też na fakt, że w rolę katów wciągnięto dzieci – ucząc je, że przemoc wobec „wroga” może być formą zabawy i „pielęgnowania tradycji”.

Między obrzędem a odpowiedzialnością

Historia „Judasza” z Podkarpacia pokazuje, jak złożone bywają losy ludowych zwyczajów. Z jednej strony mamy ciekawy, głęboko zakorzeniony obrzęd, w którym splatają się przedchrześcijańskie wyobrażenia o walce zimy z wiosną i chrześcijańska opowieść o zdradzie. Z drugiej – widzimy, jak łatwo symboliczna kukła zaczyna przyjmować bardzo konkretne rysy: „pejsaty zdrajca”, „wróg, który zasługuje na baty”.

Dyskusja, która wybuchła po wydarzeniach w Pruchniku, dotyczy więc nie tylko tego, czy „wolno ruszać tradycję”. Dotyka pytania, co z nią robimy dziś: czy potrafimy zachować to, co w niej ciekawe i wartościowe – warstwę teatralną, symboliczną, edukacyjną – jednocześnie jasno odcinając się od przemocy, nienawiści i antysemickich skojarzeń.

Głosowanie 

Muzycy powalczą także o dziką kartę, która może zagwarantować im udział w półfinale programu, niezależnie od ostatecznej decyzji jurorów. Głosowanie widzów rozpocznie się 27 marca o godz. 20.55 i potrwa do 2 kwietnia do godz. 12.00. Głosy można oddawać za pośrednictwem aplikacji mobilnej. 

Każdego dnia można oddać jeden głos.

Półfinały programu zaplanowano na 1 i 8 maja, natomiast sam finał odbędzie się 15 maja.

Doświadczeni muzycy

The Bad Tales to zespół łączący muzyków z różnych regionów Polski, których wspólnym mianownikiem jest rock’n’roll i charakterystyczne, mocne brzmienie. W skład grupy wchodzą:

- Eryk Haba – gitara rytmiczna (Rzeszów),
- Rafał Inglot – perkusja (Łańcut),
- Maksymilian Kwapień – wokal (Tarnów),
- Paweł „Muzzy” Mikosz – bas, kontrabas (Dolny Śląsk),
- Maciek Wester – gitara prowadząca (Dolny Śląsk).

Muzycy mają już na koncie współpracę z wieloma rozpoznawalnymi artystami. Dla przykładu, Rafał Inglot grał m.in. w zespole Pectus, współpracował z Michałem Szpakiem, Tołhajami i Gordonem Haskellem, a obecnie występuje także w programie "Jaka to melodia". Z kolei Maksymilian Kwapień był finalistą "The Voice of Poland 9" w drużynie Piotra Cugowskiego.

Budując rozpoznawalność

Sztab zespołu określa go mianem "nowej siły polskiego rocka". W kwietniu ma ukazać się ich pierwsza, w obecnym składzie, EP-ka. Dodatkowo, muzycy zapowiadają również wydanie w tym roku pełnowymiarowego albumu.

- The Bad Tales już po 6-ciu próbach zapraszani byli na największe festiwale w Polsce m.in. Poland Rock Festiwal, Cieszanów Rock Festiwal, Jarocin, Woodstock - mówi managerka zespołu - Anna Wilk.

Jak zaznacza, udział w programie to dla nich kolejny krok w budowaniu rozpoznawalności i kontaktu z publicznością.

Wsparcie z Rzeszowa

Zespół może z pewnością na wsparcie ze strony władz stolicy Podkarpacia. Zastępczyni Prezydenta Miasta Rzeszowa, Krystyna Stachowska od rana zachęca w mediach społecznościowych do oddawania na zespół głosów.

– Dziś wieczorem oglądam Must Be the Music Polsat i głosuję na rzeszowski zespół The Bad Tales 🎸🤘👨‍🎤. I mam do Was prośbę: również zagłosujcie na Panów. Myślę, że mają realną szansę na finał! – napisała w piątkowy poranek.

Program obejrzeć można na Polsacie.

Wieczór z klasyką polskiej piosenki

Kabaret Starszych Panów był zjawiskiem wyjątkowym nawet jak na złote czasy polskiej telewizji – zamiast „łopatologicznej” satyry proponował inteligentny żart, nostalgię i elegancję rodem z przedwojennych salonów. Tworzyli go Jeremi Przybora (autor tekstów i scenariuszy) oraz Jerzy Wasowski (kompozytor), którzy na ekranie wcielali się w duet Starszego Pana A i Starszego Pana B, rozmawiających, filozofujących i dyskretnie komentujących rzeczywistość. Program nadawany w latach 1958–1966 łączył skecze, krótkie fabuły i przede wszystkim piosenki – dopracowane literacko i muzycznie, z kunsztowną orkiestracją.

W kolejnych „wieczorach” występowała śmietanka ówczesnych aktorów: Kalina Jędrusik, Irena Kwiatkowska, Wiesław Michnikowski, Barbara Krafftówna, Mieczysław Czechowicz i wielu innych. To dzięki nim piosenki takie jak „Herbatka”, „Addio, pomidory”, „Tanie dranie”, „Dobranoc, dobranoc” czy „Wesołe jest życie staruszka” stały się częścią zbiorowej pamięci – cytowanej, parodiowanej, ale przede wszystkim wciąż śpiewanej.

Kabaret Starszych Panów uchodzi dziś za wzorzec klasy i dobrego smaku w polskiej rozrywce: z jednej strony pełen gry słów, aluzji i subtelnej ironii, z drugiej – bardzo ciepły i „rozpogadzający”, jak mówili sami twórcy. Co ważne, jego dorobek nie został w muzeum: piosenki regularnie wracają na sceny, są nagrywane na nowych płytach, trafiają do młodych wykonawców i widzów, dla których kabaret sprzed kilkudziesięciu lat okazuje się zaskakująco świeży. Dzięki takim lokalnym koncertom jak ten w Trzcianie Kabaret Starszych Panów żyje dalej – już nie tylko na archiwalnych nagraniach, ale na żywo, tu i teraz

Na scenie GCKSiR w Trzcianie wystąpi trójka artystów dobrze znanych lokalnej publiczności: Sylwia Grobelna, Kamil Zięba i Adam Sychowski. Przygotowali program oparty na najbardziej rozpoznawalnych utworach z repertuaru Kabaretu Starszych Panów – będzie więc miejsce i na uśmiech, i na odrobinę nostalgii, i na wspólne podśpiewywanie znanych refrenów. To koncert, który trafi zarówno do starszych widzów pamiętających kabaret z telewizji, jak i do młodszych, którzy dopiero go odkrywają.

Kiedy i gdzie?

• data: 21 lutego
• godzina: 18.00
• miejsce: sala widowiskowa GCKSiR w Trzcianie

• wstęp: wolny

  

Brak biletów i rezerwacji działa tu na korzyść – wystarczy przyjść trochę przed czasem, zabrać rodzinę lub znajomych i dać się porwać muzyce, która od lat jest symbolem klasy, humoru i dobrego stylu w polskiej piosence. Jeśli szukasz sposobu na zimowy wieczór w klimacie „Herbatki u Starszych Panów”, ten koncert jest właśnie dla Ciebie.

Kultura, nauka i zabawa przez całe ferie

Muzeum Dobranocek przygotowało specjalne zajęcia tematyczne, m.in. „Odlotowe historie nie z tej Ziemi” (18 lutego) oraz „Walt Disney show” (25 lutego). W Rzeszowskim Domu Kultury przez całe ferie odbywać się będą półkolonie, a Centrum Młodzieży oprócz nich oferuje codzienne warsztaty plastyczne oraz Koncert zimowy Dziewczęcej Orkiestry Dętej Miasta Rzeszowa Fanfara, zaplanowany na 21 lutego.

Prawdziwą „feryjną machiną” jest Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna, która przygotowała aż 54 wydarzenia. W programie m.in. warsztaty składania origami (16 lutego), zajęcia z jogi (18 lutego), spotkania z robotem edukacyjnym (19 lutego), rodzinny koncert (20 lutego), „Kukiełkowy zawrót głowy” (24 lutego) i „Sznurkowe opowieści” (26 lutego).

Na małych odkrywców historii czekają Rzeszowskie Piwnice – w planie jest niedzielne zwiedzanie Ratusza (22 lutego) oraz poniedziałkowe wycieczki z przewodnikiem po Zamku Rzeszowskim (16 i 23 lutego). Teatr Maska zaprasza na spektakle: „Zaginiony świat” (pożegnanie tytułu 17–19 lutego), „Huśtawka” (22 lutego) oraz premierę „Nie skakać na bombę!” (28 lutego, powtórka 1 marca).​

Nie zabraknie także propozycji dla miłośników sportu. Rzeszowski Ośrodek Sportu i Rekreacji szykuje wodny tor przeszkód i skoki do wody z instruktorem na pływalni przy ul. Matuszczaka (8, 15 i 22 lutego) oraz Rodzinne mistrzostwa w pływaniu na pływalni ROSiR 21 lutego. Biuro Wystaw Artystycznych organizuje 28 lutego warsztaty plastyczne dla dzieci i dorosłych, a Teatr O zaprasza na Wspólną galę Nowego Cyrku i Teatru O – bez udziału zwierząt (21 lutego).

To tylko część propozycji przygotowanych na ferie. Wiele wydarzeń jest bezpłatnych, a na inne obowiązują preferencyjne ceny. Na większość atrakcji wymagane są wcześniejsze zapisy. Szczegółowy program ferii dostępny jest na stronach erzeszow.pl, sportowyrzeszow.pl, kultura.erzeszow.pl, w mediach społecznościowych miasta oraz na stronach i profilach poszczególnych instytucji.

Klimatyczny wieczór na Wydziale Muzyki

Wydział Muzyki UR od lat jest miejscem, w którym odbywają się koncerty, przeglądy i wydarzenia artystyczne, korzystające z zaplecza sali koncertowej przy ul. Dąbrowskiego 83. Wieczór z muzyką słowiańską wpisuje się w tę tradycję, zapraszając publiczność na trzygodzinne spotkanie z żywą muzyką i opowieściami zakorzenionymi w kulturze regionu.

Jak podkreślają organizatorzy z Instytutu Slawistyki UR, Fundacji Germanitas i Bohemy Społecznej, celem wieczoru jest "stworzenie przestrzeni, w której słowiańskie melodie, języki i historie wybrzmią razem. Bez patosu, za to z bliskością i czułością dla tradycji". 

Podczas wydarzenia publiczność usłyszy zarówno klasyczne pieśni ludowe, jak i współczesne interpretacje, pokazujące, że słowiańskość jest żywą, rozwijającą się kulturą.

Kameralny początek

Jako pierwsi zostali zapowiedziani Pod Kocykiem – zespół, który ma otworzyć wieczór nastrojowym, bliskim słuchaczowi repertuarem. Zapowiedzi organizatorów sugerują, że będzie to muzyka stawiająca na klimat i bezpośredni kontakt z publicznością, idealna na zimowy, styczniowy wieczór.

- Chcemy zacząć spokojnie, trochę jak w domowym salonie. Tak, żeby każdy mógł się symbolicznie schować ‘pod kocykiem’ i wsłuchać w pierwsze dźwięki – mówią organizatorzy, podkreślając kameralny charakter otwarcia koncertu.

Warto podkreślić, że zespół ten jest już dość dobrze znany fanom cyklu "Wieczór z muzyką słowiańską". Pojawiał się on już bowiem na wcześniejszych edycjach koncertu.

Misy kryształowe i gitara

Jednym z najbardziej oryginalnych punktów programu będzie występ ŚwiatłoNoc, projektu łączącego brzmienie mis kryształowych z gitarą. Wśród przygotowanych aranżacji znajdą się także dwie stare, ludowe kolędy, których delikatne melodie wybrzmią w zupełnie nowej odsłonie.

Organizatorzy zapowiadają ten segment wieczoru jako "delikatny, hipnotyczny i medytacyjny", idealnie wpisujący się w zimową aurę oraz refleksyjny wymiar słowiańskiej tradycji. 

-To będzie moment na zatrzymanie się – muzyka, która bardziej otula, niż atakuje, a jednocześnie mocno osadzona jest w naszym wspólnym kulturowym doświadczeniu – dodają.

Emocje w głosach

Na scenie pojawią się także podopieczni Pracowni Vocalove, którzy przygotowali zestaw utworów nastawionych na wokalną ekspresję i kontakt z publicznością. 

Organizatorzy zachęcają, by szykować się na "porządną dawkę wokalnych emocji" i repertuar, który, choć różnorodny, pozostaje na ogół wierny nastrojowi słowiańskiego wieczoru.

- To będzie ta część programu, w której energia wyraźnie pójdzie w górę – więcej dynamiki, więcej interakcji, ale nadal z dużą uważnością na słowo i historię każdej piosenki – zapowiadają współtwórcy wydarzenia.

Ukraińskie akcenty

Ważnym elementem wieczoru będzie obecność artystów z Ukrainy, podkreślająca integracyjny charakter wydarzenia. Na scenie pojawi się m.in. dziecięcy zespół wokalny „Dudaryki", czyli kolektyw młodych wykonawców, którzy zdobyli laury m.in. na międzynarodowym konkursie "Promienie Ukrainy". 

Organizatorzy podkreślają, że każde ich wystąpienie „to małe święto stworzone z miłości do muzyki i niesamowita dawka pozytywnej energii, która natychmiast udziela się publiczności”.

Drugim ukraińskim akcentem będzie występ zespołu Berehyni, żeńskiej grupy artystycznej złożonej z kobiet pochodzących z różnych regionów Ukrainy, działającej na co dzień w Rzeszowie. Berehyni słyną z wykonywania tradycyjnych, wielogłosowych pieśni ludowych oraz z dbałości o autentyczne przedstawianie folkloru – od śpiewu i obrzędów po elementy rękodzieła.

- Obecność Berehyń i Dudaryków jest dla nas szczególnie ważna – to nie tylko muzyka, ale też żywy, integracyjny głos ukraińskiej kultury w naszym mieście – podkreślają organizatorzy.

Zaproszenie dla mieszkańców Rzeszowa

Wieczór z muzyką słowiańską jest wydarzeniem otwartym dla mieszkańców Rzeszowa i regionu – mile widziani są zarówno stali bywalcy koncertów na Wydziale Muzyki, jak i osoby, które dopiero zaczynają swoją przygodę z muzyką folkową. 

Organizatorzy zachęcają, by zarezerwować czas w czwartkowy wieczór, przyjść wcześniej, znaleźć swoje miejsce na sali i pozwolić, by muzyka – od delikatnych brzmień mis kryształowych po pełne energii pieśni chóralne – poprowadziła słuchaczy przez różne odcienie słowiańskiej wrażliwości.

- Liczymy na to, że publiczność wyjdzie z tego koncertu z poczuciem, że słowiańskość to nie tylko historia, ale żywa, wspólna opowieść, którą wciąż dopisujemy razem – po polsku, po ukraińsku i w wielu innych językach naszej części Europy – mówią organizatorzy, zapraszając na spotkanie 22 stycznia o 18:00 na Wydziale Muzyki UR.

Co należy podkreślić, na wydarzeniu obecni będą wolontariusze WOŚP, którzy przeprowadzą kwestę w ramach 34. Finału Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy. Link do wydarzenia znajduje się TUTAJ.

Ujawnił się kolejny gracz na scenie międzynarodowej, gotowy zawalczyć o wyspę skutą lodem:  Czudec zgłasza roszczenia terytorialne do miejsca znanego z szkolnej lektury "Anaruk chłopiec z Grenlandii". Nie Rosja, nie Chiny, nie Kanada – lecz podkarpacka miejscowość z rondem, marketem i ambicjami „większymi niż powierzchnia lodowca”.​

Twarde argumenty: zimno, wiatr i pytania egzystencjalne

Według „źródeł z ławki pod sklepem” więź Czudca z Grenlandią jest oczywista: tu też bywa zimno, tu też wieje i tu też ludzie pytają: „po co tu ktoś przyjechał?”. W obliczu tak solidnych podstaw trudno się dziwić, że lokalni „eksperci” mówią już o historycznej, kulturowej i duchowej wspólnocie losu.​

Fundamentem roszczeń ma być przełomowe wydarzenie z 1997 roku: mieszkaniec Czudca obejrzał w telewizji program o Inuitach. Jak wynika z „nieujawnionych, ale szeroko omawianych dokumentów”, to wystarczający powód, by mówić o głębokiej więzi kulturowej z Arktyką. W końcu, jeśli ktoś widział coś w TV, to prawie jakby tam był.​

W planach jest już zmiana nazwy miejscowości na Czudec Północny oraz wysłanie specjalnej misji dyplomatycznej: sołtys, szwagier sołtysa i kuzyn, który „coś tam kiedyś pływał promem do Szwecji”. Strategia przejęcia Grenlandii jest prosta, oparta na sprawdzonej lokalnie doktrynie: „dogadamy się”.​

Surowce, lodowce i oscypki z foką

W internetowej narracji mieszkańcy już widzą korzyści: jedni liczą na dostęp do surowców, inni cieszą się, że „wreszcie ktoś będzie miał gorszy dojazd do pracy niż my”. Lokalny biznes nie zasypia – wśród pomysłów pojawiają się oscypki z foką, lodowce pod zabudowę jednorodzinną oraz stok narciarski z widokiem na rondo.​

Spór międzynarodowy z budżetem sołeckim

Jak w każdej poważnej sprawie, pojawili się eksperci: część uważa całą sytuację za absurd, inni zauważają, że od niektórych historycznych roszczeń terytorialnych różni się głównie skalą i wysokością budżetu sołeckiego. Grenlandia milczy – prawdopodobnie dlatego, że, jak sugerują autorzy wpisu, „jeszcze nie wie, gdzie leży Czudec”, ale mapy A4 z zaznaczonym parkingiem są już podobno w przygotowaniu.​

Satyryczny wpis błyskawicznie zdobył popularność, pokazując, że na Podkarpaciu poczucie humoru ma się znakomicie, a dystans do siebie jest ważniejszy niż granice na mapie. Bo skoro w XXI wieku każdy może chcieć Grenlandii, to – przynajmniej w żartach – Czudec ma do tego takie samo prawo jak światowe mocarstwa.​

Przyczajony tygrys, ukryty smok

Za czasów  Tadeusza Ferenca Rzeszów uchodził za miasto z wyraźnym „apetytem terytorialnym” – które z roku na rok rosło, przyłączając kolejne sąsiednie sołectwa. Konrad Fijołek, położył kres tej imperialnej ekspansji więc i mapa okolicy jest zdecydowanie spokojniejsza. Można więc  stwierdzić, że skoro Rzeszów  odpuścił „ekspansję” to naturalnie narodził się kolejny" podkarpacki Tygrys" i przestrzeń do śmiałych, choć na razie żartobliwych planów przejęcia Grenlandii, Czas pokaże czy tygrys okaże się też terytorialnym smokiem (czy pozostanie puchatym, leniwym kotkiem).

Skąd wzięły się fuczki?

Fuczki to tradycyjna potrawa kuchni łemkowskiej – grupy etnicznej, która przez wieki zamieszkiwała rejony dzisiejszych Bieszczadów i Beskidu Niskiego. Łemkowie żyli skromnie, a ich kuchnia opierała się głównie na tym, co byli w stanie wyhodować i zakonserwować: owsie, kapuście, ziemniakach, kaszach i nabiale. Mięso pojawiało się od święta, dlatego dania mączne i warzywne – w tym placki – stanowiły codzienną podstawę wyżywienia.​

W klasycznym ujęciu fuczki to smażone na patelni placki z mąki (pierwotnie często owsianej) i kiszonej kapusty, uznawane dziś za podkarpacką potrawę regionalną. Jak podkreślają autorzy tekstów poświęconych kuchni regionu, przepis znany jest od stuleci i przez długi czas funkcjonował głównie w domach, zanim trafił na karty menu w gospodach i karczmach.​

Bieszczadzki klasyk na nowo odkryty

Jeszcze kilkadziesiąt lat temu turyści rzadko mieli okazję spróbować fuczek w lokalnych lokalach, bo danie pozostawało przede wszystkim domeną kuchni domowej. W ostatnich latach sytuacja się zmieniła – placki z kiszonej kapusty wróciły z niebytu i dziś uchodzą za jeden z „obowiązkowych” smaków Bieszczad.​

Jak opisują autorzy kulinarnych przewodników, fuczki podaje się obecnie zarówno w wersji najprostszej – ze śmietaną lub sosem czosnkowym – jak i w bardziej rozbudowanych odsłonach, np. z sosem grzybowym, pieczarkowym czy jako dodatek do ryb i mięs. W wielu miejscach traktowane są jako sezonowy hit jesieni i zimy, gdy kapusta kiszona jest najbardziej chrupka i aromatyczna.​

Co kryje się w cieście?

Domowe fuczki powstają z kilku podstawowych składników, które niemal zawsze można znaleźć w spiżarni:​

• kiszona kapusta – odciśnięta z nadmiaru soku i drobno posiekana
• mąka (pszenna, orkiszowa lub tradycyjnie owsiana)
• mleko lub woda
• jajko
• sól i przyprawy, najczęściej kminek oraz cząber lub majeranek

Z tych składników przygotowuje się gęste ciasto podobne do naleśnikowego, do którego dodaje się kapustę i przyprawy. Po krótkim „odpoczynku” na patelni lądują porcje ciasta formowane w placki, smażone na złoty kolor z obu stron. Dawniej – jak przypominają autorzy blogów kulinarnych – fuczki często stanowiły główny posiłek dnia i jadano je po prostu z kwaśną śmietaną lub dodatkową porcją kapusty.​

Jak je podać, żeby zachwycić domowników?

Współcześnie kucharze i gospodynie lubią bawić się dodatkami. Fuczki świetnie smakują:​

• z sosem pieczarkowym lub grzybowym – to wariant szczególnie popularny w bieszczadzkich bacówkach
• z gęstą, kwaśną śmietaną i świeżymi ziołami
• z sosem czosnkowym jako przekąska na ciepło
• jako dodatek do pieczonego mięsa lub ryby w restauracjach serwujących kuchnię regionalną

Dzięki chrupiącej strukturze i wyrazistemu, lekko kwaskowemu smakowi kapusty fuczki dobrze łączą się zarówno z delikatnymi sosami mlecznymi, jak i bardziej aromatycznymi dodatkami.​

W programie znajdą się zarówno kompozycje Astora Piazzolli, jak i utwory z repertuaru Violetty Villas, Ireny Santor oraz Michała Bajora, zaprezentowane w autorskich aranżacjach.

Artystce towarzyszyć będą Dariusz Kot oraz Paweł Jarosiński, których brzmienie nada koncertowi charakterystyczny, południowy puls. Ważnym elementem widowiska będzie także taniec. Choreografie w wykonaniu Jadwiga Harasymowicz i Tomasz Przeszłowski dopełnią muzyczną opowieść, wzmacniając emocjonalny przekaz recitalu.

Koncert potrwa ponad godzinę i obejmie kilkanaście starannie wybranych utworów. To propozycja dla publiczności, która szuka czegoś więcej niż standardowego koncertu – wieczoru z wyraźnym klimatem, narracją i artystyczną spójnością.

Organizatorzy przypominają, że liczba miejsc jest ograniczona, a bilety wciąż dostępne są w sprzedaży internetowej. Recital odbędzie się w czwartek, 23 stycznia, w Miejskim Domu Kultury w Łańcucie.

Czytaj też:

Zakazu z Sejmu nie będzie (na razie), decydują miasta

Na poziomie ogólnopolskim zakazu wciąż nie ma. W Sejmie zapowiadano prace nad zmianami w prawie, ale ugrzęzły m.in. po prezydenckim wecie do tzw. ustawy łańcuchowej. Tegoroczny sylwester znów będzie więc „po staremu” – to od decyzji samorządów i samych mieszkańców zależy, jak głośno będzie o północy.

Ekspertki zajmujące się ochroną zwierząt podkreślają, że ogólnopolski, całoroczny zakaz jest potrzebny jak najszybciej. Prezeska Fundacji Viva! Anna Zielińska zwraca uwagę, że fajerwerki „wyrządzają ogromne szkody zarówno zwierzętom, jak i ludziom” i są źródłem cierpienia, którego można by po prostu uniknąć. Huk, błyski, dym – dla wielu osób to atrakcja raz w roku, dla zwierząt „festiwal strachu”.

Co robią inne miasta: Warszawa, Wrocław, Kraków

W Polsce coraz więcej samorządów nie czeka na ruch rządu i wprowadza własne rozwiązania.

• Warszawa już od 2018 roku zrezygnowała z miejskich pokazów fajerwerków, zastępując je pokazami laserowymi i świetlnymi. Radni i pracownicy stołecznego zoo co roku apelują do mieszkańców: „Przyjaciele nie strzelają” – i proszą o rezygnację nie tylko z miejskich, ale i prywatnych pokazów. Zwracają uwagę, że dla zwierząt to nie „kilka minut zabawy”, ale wielogodzinna trauma.
• Wrocław od 2015 roku prowadzi kampanię „Wrocław nie strzela”. Miasto nie organizuje własnych pokazów, ogranicza sprzedaż pirotechniki na targowiskach i mocno stawia na edukację. Prezydent Jacek Sutryk mówi wprost, że widok przerażonego psa czy kota potrafi raz na zawsze zmienić podejście do petard. Władze podkreślają, że można się bawić głośno i radośnie – bez wybuchów.
• Kraków poszedł o krok dalej. Radni przyjęli uchwałę wprowadzającą całoroczny zakaz odpalania fajerwerków, petard i ogni sztucznych na terenie miasta – z wyjątkiem czterech godzin w noc sylwestrową (31 grudnia/1 stycznia, 22:00–2:00). Zakaz dotyczy zarówno miejsc publicznych, jak i prywatnych, jeśli wybuchy oddziałują na przestrzeń publiczną. Ma go egzekwować straż miejska.

Decyzja nie była przypadkowa – poprzedziła ją ankieta, w której ok. 10 tys. krakowian w aż 75 proc. opowiedziało się za ograniczeniem fajerwerków. Podobne zakazy obowiązują już m.in. w Zakopanem i Bukowinie Tatrzańskiej.

Sprawą krakowskiego zakazu zajmie się teraz sąd administracyjny – wojewoda małopolski zaskarżył uchwałę, powołując się m.in. na wątpliwości co do podstawy prawnej i zakresu zakazu. Niezależnie od wyroku jedno jest pewne: temat stał się jednym z kluczowych sporów miejskich ostatnich lat.

Fajerwerki oczami zwierząt i mieszkańców

Z perspektywy zwierząt sylwester to nie pokaz świateł, ale seria wybuchów. Lekarze weterynarii, pracownicy schronisk i ogrodów zoologicznych co roku przypominają:

• psy i koty słyszą znacznie głośniej niż ludzie,
• nagłe, powtarzające się wystrzały wywołują panikę, drżenie, próbę ucieczki,
• zwierzęta dzikie często wpadają w dezorientację, wylatują w nocy z miejsc lęgowych, zderzają się z budynkami,
• u najbardziej wrażliwych osobników dochodzi do zawałów i śmierci.

Głośne wybuchy są problemem także dla ludzi – szczególnie małych dzieci, osób starszych, chorych kardiologicznie czy z PTSD czy w spektrum autyzmu. Co roku media informują też o poparzeniach, urazach dłoni i oczu u osób odpalających petardy.

Do tego dochodzi jakość powietrza – w wielu miastach w noc sylwestrową stężenie pyłów zawieszonych gwałtownie rośnie, co odczuwają osoby z astmą i innymi chorobami układu oddechowego.

A co z Rzeszowem?

W Rzeszowie na razie nie wprowadzono całorocznego zakazu fajerwerków na wzór Krakowa. Miasto – podobnie jak większość samorządów – do tej pory głównie apeluje o rozwagę i dba o bezpieczeństwo podczas miejskich imprez. Część mieszkańców co roku zwraca uwagę na zwierzęta domowe, ptaki w parkach, a także osoby wrażliwe na hałas. Inni z kolei podkreślają, że fajerwerki to „tradycja, którą mamy raz w roku”.

Pytanie, które coraz częściej pada w innych polskich miastach, zaczyna dotyczyć także Rzeszowa:
czy stolica Podkarpacia powinna – tak jak Kraków, Wrocław czy Zakopane – ograniczyć używanie fajerwerków na swoim terenie, zanim pojawi się ogólnopolska regulacja?

Na razie decyzja należy do władz Rzeszowa i samych rzeszowian. Dyskusja o tym, jak świętować sylwestra – głośno i „po staremu”, czy raczej ciszej, z myślą o zwierzętach i bardziej wrażliwych sąsiadach – dopiero się u nas zaczyna.

Gdy w wigilijny wieczór w podkarpackich domach rozbrzmiewa pierwsze „Bóg się rodzi, moc truchleje…”, mało kto wie, że jedna z najbardziej znanych polskich kolęd może mieć bardzo lokalne, bo łańcuckie korzenie. Jan Lubomirski-Lanckoroński, który lubi się określać mianem księcia (choć tytuły szlacheckie w Polce formalnie  zniosła Konstytucja Marcowa w 1921r.)   – stwierdził niedawno, że „Bóg się rodzi” była z początku… ich prywatną kolędą.

Według przekazu Lubomirskiego, utwór miał powstać specjalnie dla jego „sześć razy prababki czy Elizabeth, która posiadała Łańcut” , a w jednym z wersów:

„dom nasz i majętność całą i wszystkie wioski z miastami” miał kryć się poetycki opis Łańcuta i okolicznych dóbr. Historia ta brzmi jak gotowy scenariusz serialu kostiumowego: kolęda śpiewana przy kominku w pałacowych wnętrzach, która z czasem „wymknęła się” z arystokratycznych salonów i poszła w lud, by po dwóch stuleciach stać się niemal polskim, narodowym hymnem Bożego Narodzenia.

Kolęda z epoki oświecenia

Tekst „Bóg się rodzi” powstał w epoce oświecenia. Jego autorem był Franciszek Karpiński, jeden z najwybitniejszych poetów polskiego klasycyzmu. Hymn został napisany przed 1790 rokiem, a w 1792 roku ukazał się drukiem w zbiorze „Pieśni nabożne”, wydanym w drukarni bazylianów w Supraślu.

Według źródeł, pieśń miała powstać na zamówienie księżnej marszałkowej Izabeli z Czartoryskich Lubomirskiej, jednej z najbardziej wpływowych kobiet swojej epoki. Karpiński był wówczas guwernerem w jej dobrach – w Dubiecku lub Zabłudowie – a więc na terenach silnie związanych z dzisiejszym Podkarpaciem. Pierwsze publiczne wykonanie kolędy miało miejsce w Boże Narodzenie 1792 roku w Starym Kościele Farnym w Białymstoku.

Literacki majstersztyk

„Bóg się rodzi” to nie tylko pieśń religijna, ale także kunsztowne dzieło literackie. Składa się z pięciu zwrotek zbudowanych z ośmiozgłoskowych wersów, opartych na dokładnych, krzyżowych rymach żeńskich. Charakterystyczny łańcuch oksymoronów – takich jak „blask ciemnieje” czy „ogień krzepnie” – podkreśla cud i paradoks betlejemskiej nocy.

Refren każdej zwrotki stanowią słowa zaczerpnięte z Ewangelii św. Jana:

„A Słowo Ciałem się stało i mieszkało między nami” (J 1,14).

To właśnie piąta zwrotka, rozpoczynająca się od słów „Podnieś rękę, Boże Dziecię, błogosław Ojczyznę miłą”, nadała pieśni wyraźnie narodowy charakter. W czasach zaborów kolęda stała się czymś więcej niż tylko utworem religijnym – była także modlitwą za Polskę.

Od poloneza do pieśni całego narodu

Początkowo tekst Karpińskiego śpiewano do różnych melodii. Dziś znamy go w dostojnym rytmie poloneza. Melodię przypisuje się często Karolowi Kurpińskiemu, choć niektórzy badacze doszukują się w niej echo dawnych polonezów koronacyjnych z czasów Stefana Batorego. Najstarszy znany zapis nutowy pochodzi z rękopisu z przełomu XVIII i XIX wieku, przechowywanego w bibliotece seminaryjnej w Sandomierzu.

W XIX wieku „Bóg się rodzi” była już powszechnie znana w całej Polsce. Ukazywała się w kolejnych śpiewnikach, a w czasie okupacji – z oczywistych względów – w piątej zwrotce często zamieniano słowo „ojczyznę” na bardziej neutralną „krainę”.

Kolęda, która łączy

Dziś „Bóg się rodzi” rozbrzmiewa w kościołach, domach i na miejskich rynkach całej Polski. W Łańcucie i na Podkarpaciu brzmi jednak szczególnie – jakby miała tu swój symboliczny adres zamieszkania. Niezależnie od tego, czy była kiedyś „prywatną kolędą” magnackiej rodziny, czy też od początku tworzona z myślą o całym narodzie, jedno wydaje się pewne: z Podkarpacia wyszła pieśń, która stała się jednym z najważniejszych znaków polskich Świąt Bożego Narodzenia.

Artystce towarzyszyć będą akordeonista Dariusz Kot oraz kontrabasista Paweł Jarosiński, którzy wspólnie stworzą charakterystyczne brzmienie, inspirowane argentyńską tradycją tanga. Ważnym elementem koncertu będzie również obecność tancerzy - Jadwigi Harasymowicz i Tomasza Przeszłowskiego - których choreografie dopełnią muzyczną narrację i wzmocnią emocjonalny przekaz wydarzenia.

Koncert potrwa ponad sześćdziesiąt minut i obejmie kilkanaście starannie wybranych utworów. Organizatorzy zapowiadają karnawałowy wieczór pełen intensywnych wrażeń artystycznych.

Liczba miejsc jest ograniczona. Bilety dostępne są w cenach czterdzieści i pięćdziesiąt złotych do końca grudnia 2025 roku. Po tym terminie ceny wynoszą sześćdziesiąt i siedemdziesiąt złotych. Sprzedaż prowadzona jest za pośrednictwem strony internetowej biletyna.pl.

Wydarzenie, które odbędzie się w łańcuckim MDK, to niewątpliwie propozycja dla wszystkich miłośników niebanalnych doświadczeń oraz muzyki pozostającej w pamięci na długo.

Kiedy w 2006 roku proziaki trafiły na Listę Produktów Tradycyjnych, na Podkarpaciu – obrazowo mówiąc – „strzeliły nakrętki od kefiru”. W końcu oficjalnie potwierdzono to, co mieszkańcy regionu wiedzieli od dawna: te niepozorne placuszki to kulinarny skarb, którym warto się chwalić i dzielić. W przyszłym roku minie 20 lat od tamtych wydarzeń, więc tym bardziej warto wrócić do tej lokalnej historii.

Choć dziś proziaki robią furorę na festiwalach smaków i w restauracjach serwujących kuchnię regionalną, ich początki są równie skromne jak ich skład. Pierwsze wzmianki o nich pojawiają się mniej więcej 160 lat temu, ale badacze kulinariów są zgodni – to bardzo bliscy krewni podpłomyków, więc ich rodowód może być znacznie dłuższy. Przepis krążył od domu do domu, z ust do ust, a różnice między wersjami były tak subtelne, że rozpoznać je potrafiła jedynie babcia autora.

Do przygotowania proziaków wystarczało to, co było pod ręką: mąka pszenna (najlepiej razowa), jajka, kwaśne mleko (kefir, maślanka) i odrobina sody. Właśnie od niej wzięła się nazwa wypieku – na Podkarpaciu sodę nazywa się po prostu „prozą”. Ciasto należało wyrobić szybko, dodać mąki „ile płyn zabierze”, pozwolić mu chwilę odpocząć i od razu można było smażyć lub wypiekać placki. Dawniej – na płycie pieca, dziś najczęściej na patelni. Wciąż jednak są miejsca, w których czas jakby się zatrzymał i proziaki nadal powstają dokładnie tak, jak przed laty.

Jak rozpoznać prawdziwego proziaka?

Tradycyjnie proziak powinien mieć od 10 do 15 centymetrów średnicy i około dwóch centymetrów grubości. Najczęściej jest okrągły, ale spotyka się też wersje owalne, kwadratowe, a nawet prostokątne. Na Podkarpaciu występuje pod różnymi, bardzo podobnymi nazwami: prołzioki, prouzioki czy prozioki. Każda poprawna. Każda swojska.

Proziaki, jak wiele tradycyjnych potraw na świecie, narodziły się z biedy. Chleb pieczono raz w tygodniu, a w uboższych domach nawet raz na dwa tygodnie. Kiedy więc zapasy kończyły się szybciej, trzeba było działać. Wtedy na scenę wkraczał proziak – chleb błyskawiczny, bez zakwasu, gotowy w pół godziny i zdolny wykarmić głodną (i najczęściej liczną) rodzinę. Okrągły bohater chłopskiej codzienności.

Delikatne, puszyste w środku, z charakterystyczną skórką, najlepiej smakowały z masłem i szklanką mleka – czyli tym, czego w wiejskiej chacie najczęściej nie brakowało. Od święta pojawiała się wersja na słodko, z dodatkiem cukru lub miodu. Proziaki świetnie sprawdzały się też jako dodatek do zup, z powodzeniem zastępując kromkę chleba.

Dla tych, którzy na Podkarpacie na razie się nie wybierają, jest dobra wiadomość: proziaki można z powodzeniem przygotować w domowej kuchni.

Przepis

Składniki:

• 500 g mąki pszennej (typ 450–500)
• 250 ml maślanki, kefiru lub zsiadłego mleka
• 1 jajko (można pominąć, ale z jajkiem są miększe)
• 1 łyżeczka sody oczyszczonej
• 1 płaska łyżeczka soli
• 1/2 łyżeczki cukru (dla zrównoważenia smaku)
• odrobina mąki do podsypywania

Przygotowanie ciasta:
Mąkę przesiej do miski, dodaj sól, cukier i sodę, dokładnie wymieszaj.
W osobnym naczyniu roztrzep jajko z maślanką lub kefirem, a następnie wlej do suchych składników i zagnieć miękkie, elastyczne ciasto (w razie potrzeby dodaj odrobinę mąki lub maślanki).
Gotowe ciasto przykryj ściereczką i odstaw na około 10–15 minut, aby „odpoczęło”.

Formowanie i smażenie:
Ciasto rozwałkuj na grubość około 1–1,5 cm, lekko podsypując mąką.
Szklanką lub wykrawaczem wycinaj okrągłe placuszki.
Rozgrzej suchą, grubą patelnię (bez tłuszczu), zmniejsz ogień do średniego i smaż proziaki z obu stron na złoty kolor, po kilka minut na stronę, co jakiś czas je przewracając.

Już 15 września 2025 r. Rada Języka Polskiego zainaugurowała kampanię społeczną pod hasłem "Zmiany w pisowni - mniej wątpliwości, więcej pewności", która ma na celu informowanie o zmianach w polskiej ortografii, jednak oswojenie się z nowymi zasadami potrwa jeszcze z pewnością bardzo długo.

Co nowego? Trochę konkretów:

Po pierwsze, jeśli ktoś z was mieszka w Rzeszowie czy na Podkarpaciu i  zastanawiał się, czy „rzeszowianin” piszemy z wielkiej, czy z małej, to od nowego roku nie będzie problemu – wielka litera obowiązuje, tak jak i w nazwach dzielnic/osiedli więc będziemy mieć Budziwojankę i Pobitnianina.  

Co więcej, zmiany objęły także nazwy firm i produktów — więc jeśli ktoś widzi w Rzeszowie zaparkowanego „Forda”, to już oficjalnie jest to poprawna – i może podkreślająca prestiż – pisownia. Firmy z regionu, jak „Pub Spółdzielczy”, "Hostel Promenada" czy „Pizzeria Dexter/Pasieka” od teraz mogą ” pisać się” wielkimi literami na przysłowiowym, każdym kroku.

Przestrzeń publiczna z nowymi zasadami

Aleja w Rzeszowie? Od teraz to nie tylko „aleja”, ale „Aleja” pisana od dużej litery! Tak samo plac, park czy most – czyli cała masa lokalnych miejsc w nowej szacie językowej: „Aleja Armii Krajowej”, „Plac Wolności”, „Most Zamkowy”  Park Inwalidów Wojennych– brzmi jakoś dumniej, nieprawdaż?

Dumne bo dużą literą czyli zmiany w nazwach odznaczeń i nagród:

Styczniowe zmiany dotkną również pisowni wielką literą wszystkich członów (oprócz przyimków i spójników oraz wyrazów typu imienia) w nazwach orderów, medali, odznaczeń, nagród i tytułów honorowych, np. Nagroda Prezydenta Miasta Rzeszowa, Nagroda Nobla, Nagroda Pulitzera, , Nagroda Artystyczna Miasta Rzeszowa, , Honorowy Obywatel Miasta Rzeszowa.

Długie tygodnie oczekiwania oraz głosowania młodych (i nie tylko) internautów i wreszcie mamy to! 

W jubileuszowej, dziesiątej edycji plebiscytu Młodzieżowe Słowo Roku zwyciężyło słowo „szponcić”. Choć brzmi nieco podejrzanie – i jak twierdzą niektórzy rodzice, „na pewno oznacza coś niegrzecznego” – to w rzeczywistości ma zaskakująco szerokie zastosowanie. Używa się go zarówno wtedy, gdy ktoś „robi coś niewłaściwego, psoci, cwaniakuje”, jak i wtedy, gdy… robi coś imponująco szalonego, pomysłowego czy wręcz flirtuje. Polszczyzna młodych po raz kolejny udowadnia, że nuda jej niestraszna.

Plebiscyt z tradycją (i poczuciem humoru)

Młodzieżowe Słowo Roku, czyli MSR, to coroczny konkurs organizowany przez Wydawnictwo Naukowe PWN we współpracy z projektem „Słowa klucze” w ramach programu „Ojczysty – dodaj do ulubionych”. Wydarzenie wystartowało w 2016 roku i od tego czasu obserwuje, jak polszczyzna nastolatków zmienia się szybciej niż aktualizacje w mediach społecznościowych.

Choć plebiscyt ma charakter zabawowy, jego jurorzy traktują sprawę poważnie. Słowa muszą być oryginalne, kreatywne, poprawne językowo i – co wcale nie jest oczywiste – zgodne z zasadami dobrego smaku. Jury eliminuje wyrażenia wulgarne, obraźliwe, szerzące nienawiść lub takie, które w poprzednich latach już wygrały. A młodzież, jak wiadomo, lubi recykling słów.

Kto decyduje o zwycięzcy?

Nad przebiegiem konkursu czuwa stały skład jury:
• prof. dr hab. Marek Łaziński – Uniwersytet Warszawski
• prof. dr hab. Ewa Kołodziejek – Uniwersytet Szczeciński
• dr hab. Anna Wileczek, prof. UJK – Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach
• Bartek Chaciński – dział kultury tygodnika Polityka

To właśnie oni analizują tysiące zgłoszeń, z których dopiero wyłaniana jest finałowa lista oddawana pod głosowanie internautów.

Szponcić – słowo z przeszłości i przyszłości

Co ciekawe, „szponcić” i „szpont” nie są całkiem nowe. Pojawiały się już w gwarach miejskich i dawnym slangu przestępczym jako określenia kombinowania czy intrygowania. Dziś wracają na fali młodzieżowej kreatywności, zaskarbiając sobie sympatię mimo dość niepozornego brzmienia.

W tegorocznym finale znalazły się również: „GOAT”, „lowkey”, „skibidi”, „slay”, „szacun”, „tuff”, „twin”, „freaky”, „brainrot”, „OKPA”, „bro”, „fr”, „klasa” oraz tajemnicze „6 7”.

Jak zmieniała się młodzieżowa polszczyzna?

Historia plebiscytu pokazuje, że gusta młodych bywają nieprzewidywalne. Oto dotychczasowi zwycięzcy:

• 2016 – sztos
• 2017 – XD
• 2018 – dzban
• 2019 – alternatywka (a na podium „jesieniara” i „eluwina”)
• 2020 – brak zwycięzcy (z powodu zbyt wulgarnych propozycji; wyróżniono słowo „tozależyzm”)
   

Każda edycja przypomina, że polszczyzna żyje – i to żyje bardzo dynamicznie. Czasem młodzież podłapuje słowa z internetu, czasem sama tworzy zupełnie nowe konstrukcje, a czasem odkurza coś, co brzmiało po swojemu już sto lat temu.

Dlaczego to takie ważne?

Organizatorzy podkreślają, że konkurs nie ma wskazywać, „jak należy mówić”, ale raczej dokumentować zmiany zachodzące w języku i zachęcać do refleksji nad tym, jak się komunikujemy. I trochę też do śmiechu – w końcu niecodziennie spotyka się plebiscyt, w którym obok siebie stoją „dzban”, „GOAT” i „szponcić”.

W tym roku młodzież ponownie udowodniła, że w kwestii języka potrafi być kreatywna, nieprzewidywalna i… szponcąca. A skoro MSR 2025 mamy już za sobą, można spokojnie zacząć się zastanawiać, jakim słowem polska młodzież zaskoczy nas w przyszłym roku. Może coś już się „szponci” na horyzoncie?