Szponcić rządzi! Wybrano Młodzieżowe Słowo Roku 2025.

Szponcić rządzi! Wybrano Młodzieżowe Słowo Roku 2025. Co oznacza i skąd się wzięło?

Długie tygodnie oczekiwania oraz głosowania młodych (i nie tylko) internautów i wreszcie mamy to! 

W jubileuszowej, dziesiątej edycji plebiscytu Młodzieżowe Słowo Roku zwyciężyło słowo „szponcić”. Choć brzmi nieco podejrzanie – i jak twierdzą niektórzy rodzice, „na pewno oznacza coś niegrzecznego” – to w rzeczywistości ma zaskakująco szerokie zastosowanie. Używa się go zarówno wtedy, gdy ktoś „robi coś niewłaściwego, psoci, cwaniakuje”, jak i wtedy, gdy… robi coś imponująco szalonego, pomysłowego czy wręcz flirtuje. Polszczyzna młodych po raz kolejny udowadnia, że nuda jej niestraszna.

Plebiscyt z tradycją (i poczuciem humoru)

Młodzieżowe Słowo Roku, czyli MSR, to coroczny konkurs organizowany przez Wydawnictwo Naukowe PWN we współpracy z projektem „Słowa klucze” w ramach programu „Ojczysty – dodaj do ulubionych”. Wydarzenie wystartowało w 2016 roku i od tego czasu obserwuje, jak polszczyzna nastolatków zmienia się szybciej niż aktualizacje w mediach społecznościowych.

Choć plebiscyt ma charakter zabawowy, jego jurorzy traktują sprawę poważnie. Słowa muszą być oryginalne, kreatywne, poprawne językowo i – co wcale nie jest oczywiste – zgodne z zasadami dobrego smaku. Jury eliminuje wyrażenia wulgarne, obraźliwe, szerzące nienawiść lub takie, które w poprzednich latach już wygrały. A młodzież, jak wiadomo, lubi recykling słów.

Kto decyduje o zwycięzcy?

Nad przebiegiem konkursu czuwa stały skład jury:
• prof. dr hab. Marek Łaziński – Uniwersytet Warszawski
• prof. dr hab. Ewa Kołodziejek – Uniwersytet Szczeciński
• dr hab. Anna Wileczek, prof. UJK – Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach
• Bartek Chaciński – dział kultury tygodnika Polityka

To właśnie oni analizują tysiące zgłoszeń, z których dopiero wyłaniana jest finałowa lista oddawana pod głosowanie internautów.

Szponcić – słowo z przeszłości i przyszłości

Co ciekawe, „szponcić” i „szpont” nie są całkiem nowe. Pojawiały się już w gwarach miejskich i dawnym slangu przestępczym jako określenia kombinowania czy intrygowania. Dziś wracają na fali młodzieżowej kreatywności, zaskarbiając sobie sympatię mimo dość niepozornego brzmienia.

W tegorocznym finale znalazły się również: „GOAT”, „lowkey”, „skibidi”, „slay”, „szacun”, „tuff”, „twin”, „freaky”, „brainrot”, „OKPA”, „bro”, „fr”, „klasa” oraz tajemnicze „6 7”.

Jak zmieniała się młodzieżowa polszczyzna?

Historia plebiscytu pokazuje, że gusta młodych bywają nieprzewidywalne. Oto dotychczasowi zwycięzcy:

• 2016 – sztos
• 2017 – XD
• 2018 – dzban
• 2019 – alternatywka (a na podium „jesieniara” i „eluwina”)
• 2020 – brak zwycięzcy (z powodu zbyt wulgarnych propozycji; wyróżniono słowo „tozależyzm”)
   

Każda edycja przypomina, że polszczyzna żyje – i to żyje bardzo dynamicznie. Czasem młodzież podłapuje słowa z internetu, czasem sama tworzy zupełnie nowe konstrukcje, a czasem odkurza coś, co brzmiało po swojemu już sto lat temu.

Dlaczego to takie ważne?

Organizatorzy podkreślają, że konkurs nie ma wskazywać, „jak należy mówić”, ale raczej dokumentować zmiany zachodzące w języku i zachęcać do refleksji nad tym, jak się komunikujemy. I trochę też do śmiechu – w końcu niecodziennie spotyka się plebiscyt, w którym obok siebie stoją „dzban”, „GOAT” i „szponcić”.

W tym roku młodzież ponownie udowodniła, że w kwestii języka potrafi być kreatywna, nieprzewidywalna i… szponcąca. A skoro MSR 2025 mamy już za sobą, można spokojnie zacząć się zastanawiać, jakim słowem polska młodzież zaskoczy nas w przyszłym roku. Może coś już się „szponci” na horyzoncie?