Podkarpacie, jakiego nie znasz: 15 niezwykłych ciekawostek, od noblisty i ojca polskiego bluesa po niedźwiedzie i najmniejszy rezerwat w Polsce

Podkarpacie często kojarzy się z Bieszczadami, „końcem świata” i spokojnymi miasteczkami, ale ten region skrywa znacznie więcej, niż widać na pocztówkach. Na stosunkowo niewielkim obszarze spotykają się tu historie noblistów i buntowników, genialnych wynalazców i ludowych „czarnych charakterów”, rekordów na skalę świata i miejsc, które oficjalnie uchodzą za najbiedniejsze w Polsce.

To tutaj urodził się ojciec polskiego bluesa, tu tworzył ekscentryczny „Leonard ze Wzdowa”, tu stawiano pionierskie szyby naftowe, a w małych miejscowościach rozgrywały się wydarzenia, które trafiały na karty podręczników historii. Obok najwyższej zapory w kraju znajdziesz najmniejszy rezerwat przyrody, jedyną w Polsce wąskotorówkę z tunelem, strome rynki, drewniane kościoły‑giganty i lokalne legendy o diabłach, rozbójnikach oraz „Diable łańcuckim”.

Jeśli myślisz, że o tym regionie wiesz już wszystko, te historie mogą cię zaskoczyć. Poniżej znajdziesz zaskakujące ciekawostki o Podkarpaciu, które pokazują, jak niezwykłe potrafi być miejsce, które wielu wciąż traktuje tylko jako "Polskę B" na końcu mapy.

1. Pod Rzeszowem urodził się Tadeusz Nalepa, ojciec polskiego bluesa, którego pomnik stoi dziś w centrum miasta.
2. Adam Ostaszewski, „Leonard ze Wzdowa”, był tak wszechstronny, że dorobił się żartobliwego tytułu cesarza Antarktydy, Metropedii i Ogygii.
3. Isidor Isaac Rabi, noblista z fizyki z 1944 roku, urodził się w Rymanowie, zanim jako niemowlę wyjechał do USA.
4. Jakub Szela ze Smarzowej stał się symbolem rabacji galicyjskiej – bohaterem dla chłopów i czarnym charakterem dla szlachty.
5. Według danych z końca 2024 roku najbiedniejszą gminą w Polsce jest podkarpacka Dydnia, ze wskaźnikiem dochodów 580,51 zł na mieszkańca.
6. Największą wsią na Podkarpaciu są Gorzyce w powiecie tarnobrzeskim, z około 7 116 mieszkańcami, co daje im regionalny rekord.
7. Podkarpacie notuje jeden z najwyższych przyrostów naturalnych w Polsce, a Przecław bywa wskazywany jako gmina‑rekordzistka „baby boomu”.
8. 8 czerwca 2025 roku w Rzeszowie upieczono największą kremówkę na świecie – miała 105,10 m długości i powstała podczas „Kremówki Papieskiej” z okazji 105. rocznicy urodzin św. Jana Pawła II.
9. Kołacznia jest najmniejszym rezerwatem przyrody w Polsce (10 arów) i jedynym miejscem w kraju, gdzie na dziko rośnie różanecznik żółty.
10. Jedyna w Polsce kolej wąskotorowa z tunelem to „Pogórzanin” między Przeworskiem a Dynowem, a w Strzyżowie można zwiedzać tunelowy schron kolejowy z czasów Hitlera.
11. Rynek w Przemyślu jest wyraźnie pochyły, jedna z baszt Zamku Kazimierzowskiego miała być zbudowana przez jeńców krzyżackich spod Grunwaldu, a w mieście działa najstarszy teatr amatorski w Polsce – Fredreum (od 1869 roku).
12. W Bóbrce znajduje się najstarszy szyb naftowy na świecie (z 1854 roku), a w Krośnie – największa w Europie kolekcja lamp naftowych; w okolicach Sanoka odkryto ślady Celtów, a region zamieszkiwali Wołosi, Łemkowie i Bojkowie.
13. Zapora w Solinie jest najwyższa w Polsce (82 m), a Jezioro Solińskie to najbardziej pojemny sztuczny zbiornik w kraju; dwie rzeki – Strwiąż i Mszanka – zamiast do Bałtyku płyną ostatecznie do Morza Czarnego.
14. W regionie żyje około 180 niedźwiedzi, 520 wilków, 340 żubrów, 300 łosi oraz tysiące saren, jeleni i bobrów, a w Bieszczadach można spotkać 8 z 10 gatunków sów występujących w Polsce.
15. Podkarpacki przysmak to placki proziaki pieczone na sodzie („proza”), w Haczowie stoi największy w Europie gotycki kościół drewniany, a lokalny folklor pamięta diabła Rokitę i „Diabła łańcuckiego” – Stadnickiego.