Światła Pamięci w Błażowej: upamiętniono ofiary Holokaustu

Spotkania, wpisujące się w regionalne Obchody Dnia Pamięci o Ofiarach Holokaustu, miały na celu uczczenie pamięci żydowskich ofiar Zagłady z terenu Ziemi Błażowskiej oraz przypomnienie o bogatej historii społeczności żydowskiej na tym obszarze.

Spotkanie w szkole

Na początku odbyło się spotkanie z młodzieżą w auli miejscowego Zespołu Szkół, w którym uczestniczyli regionaliści, ale też i przede wszystkim potomkowie osób ocalałych z Holokaustu.

-Nasza szkoła i gmina jest od kilkunastu już lat współorganizatorem wydarzenia - podkreślali wspólnie Dyrekcja i kadra placówki.

Spotkanie otworzyła dr Małgorzata Kutrzeba przedstawiając gości, którymi byli: Tamar i Szmuel Halpern z Izraela, Jeffrey Cymbler z Nowego Jorku, Sally Mizroch z Seattle, a także Elżbieta Wąsik – protektorka liturgiczna w judaizmie reformowanym. W spotkaniu uczestniczyli wszyscy uczniowie liceum i najstarsi uczniowie szkoły podstawowej, którzy zadawali gościom bardzo ciekawe pytania w języku angielskim. 

Wydarzeniu towarzyszyła jednocześnie wystawa zabytkowych judaików ze zbiorów prywatnych Janusza Ząbka.

W hołdzie ofiarom i ocalałym

Później obchody przeniosły się do lokalnej Miejsko-Gminnej Biblioteki Publicznej. Z pewnością historię Żydów błażowskich uznać można za tak samo tragiczną jak pozostałych przedstawicieli społeczności żydowskiej, zamieszkujących tereny Polski okupowane podczas II wojny światowej przez Niemców, o czym opowiadali goście, ale też i pracownicy goszczącej ich instytucji..

-Błażowa, tak jak wiele innych galicyjskich miasteczek, również miała swoją gminę żydowską. Jej społeczność w czasie II wojny światowej została wywieziona z błażowskiego do rzeszowskiego getta, skąd w większości trafiła do Bełżca. Przetrwali ten czas nieliczni, przechowani przeważnie przez polskie rodziny, bądź ci, którzy przez Sowietów zostali zesłani w głąb Związku Radzieckiego – tłumaczyła Anna Heller, dyrektor Biblioteki.

Wśród obecnych na spotkaniu gości znaleźli się wcześniej wspomniani Tamar i Szmuel Halpern z Izraela, Sally Mizroch z Seattle oraz Jeffrey Cymbler z Nowego Jorku – potomkowie ocalałych z Holokaustu. w przerwie między spotkaniami odwiedzili oni miejsca związane z żydowską przeszłością, w tym cmentarz w Błażowej, oceniając postępy w pracach renowacyjnych.

Historia i wspomnienia

Uczestnicy spotkania w Bibliotece mieli okazję wysłuchać zarówno krótkiego rysu historycznego, jak i emocjonalnych opowieści. Marta Wójcik, przewodniczka specjalizująca się w historii społeczności żydowskiej, oprowadziła gości po „żydowskim Rajsze”, czyli Rzeszowie. Wspomnienia swoich rodzin przytoczyli również potomkowie Ocalałych, wzbudzając poruszenie wśród zgromadzonych.

-Zniknęli z naszego krajobrazu fizycznie, ale czy nie warto przywracać pamięci o ich obecności, budować mosty zrozumienia i empatii, oraz uczyć nasze dzieci, że inna kultura, religia czy kolor skóry nie są zagrożeniem ale ubogaceniem. – pytali później organizatorzy wydarzeń z ramienia gminy Błażowa.

Warto wspomnieć, że w trakcie wystąpień, na sali obecni byli przedstawiciele lokalnego samorządu, w tym burmistrz Błażowej, Jerzy Kocój, który również podkreślał, że dziedzictwo regionu jest niezwykle bogate i różnorodne, w związku z czym warto o nim nieustannie mówić i pielęgnować pamięć na jego temat.

Dialog przy wspólnym stole

Wieczór zakończył się degustacją tradycyjnych potraw żydowskich. O kuchni opowiadała Czesława Szydełko, serwując cymes, pierogi z soczewicą, malabi i inne smakołyki. Wspólny stół stał się przestrzenią dialogu, który, jak podkreślali uczestnicy, na długo pozostanie w ich pamięci.

-Dziękuję serdecznie naszym zagranicznym gościom za to, że przebyli taki szmat świata żeby podzielić się z nami swymi wspomnieniami i przeżyciami. Dziękuję Marcie Wójcik za wspaniałą, sentymentalną podróż historyczną po żydowskim Rzeszowie, a naszej redakcyjnej koleżance Czesi [Szydełko - dop. K.P.] za przedstawienie kuchni żydowskiej i przygotowanie cymesu, pierogów z soczewicą, deseru i malabi. Dziękuję Kasi Chochrek za chałki i powidła, bułeczki z mozzarellą i kremówkę, Annie Gellermann za bajgle i chałkę, Joannie Bałutowskiej-Bialic za cebulaki, mojemu mężowi za proziaki à la mace,  Magdalenie Fornal za placek. Reszta żydowskich potraw była mojego wykonania. Serdecznie dziękuję wszystkim którzy coś przynieśli na nasz wspólny stół. Dziękuję Magdzie za tłumaczenie, a wszystkim państwu z całego serca za przybycie i spędzenie tego wieczoru z nami i z kulturą żydowską. – podsumowała Heller, dziękując mieszkańcom i gościom za ich wkład w realizację wydarzenia.

Spotkanie w Błażowej było świadectwem, że pamięć o ofiarach Holokaustu nie gaśnie, a działania takie jak te budują mosty zrozumienia i wspólnej historii, która łączy kolejne pokolenia.