Co drugi Polak ma problem ze wzrokiem. Trzebownisko pokazuje, jak skutecznie temu przeciwdziałać

Gmina Trzebownisko pokazała, jak powinna wyglądać nowoczesna profilaktyka wzroku – lokalny program bezpłatnych konsultacji okulistycznych wpisuje się w ogólnopolski obraz narastających problemów z widzeniem, ale jednocześnie jest konkretną odpowiedzią na alarmujące liczby.

Polska: twarde dane o naszym wzroku

Raport „Okiem Polaka” pokazuje, że problemy ze wzrokiem ma już 66% Polaków, czyli dwóch na trzech mieszkańców kraju. Aż 47% badanych na co dzień korzysta z okularów korekcyjnych, a najczęstszą wadą jest krótkowzroczność – dotyczy 42,8% osób objętych badaniem.​

Jednocześnie profilaktyka wciąż kuleje: tylko co piąty Polak bada wzrok raz w roku, a 8,5% ankietowanych nigdy nie było u specjalisty od wzroku. Ponad 60% badanych przyznaje, że ignoruje pierwsze objawy problemów – takie jak zmęczenie oczu, zamglone widzenie czy pieczenie – licząc, że „samo przejdzie”.​

Z raportu Instytutu Ochrony Zdrowia wynika, że choroby oczu są też jedną z głównych przyczyn niepełnosprawności – ponad 1/3 osób z niepełnosprawnością w Polsce ma uszkodzenia narządu wzroku. W skali kraju zwyrodnienie plamki związane z wiekiem (AMD) dotyczy około 1,9 mln osób, z czego ponad 30% jest w stadium zaawansowanym, a co roku przybywa około 200 tys. nowych przypadków postaci suchej i 20 tys. postaci wysiękowej.​

Cukrzycowy obrzęk plamki (DME) rozwija się u 6,8–14% chorych na cukrzycę i liczba tych pacjentów będzie rosnąć wraz ze wzrostem zachorowań na cukrzycę. Szacuje się także, że zakrzep żyły środkowej siatkówki (CRVO) dotyczy około 29 tys. osób, a do 2060 r. liczba ta może wzrosnąć do 45 tys..​

Konsekwencje są zarówno zdrowotne, jak i finansowe. Osoby z poważnymi zaburzeniami widzenia częściej doznają upadków i wymagają pomocy w codziennych czynnościach, a łączny koszt bezpośredni chorób oczu w Polsce sięga ok. 2,2 mld zł rocznie – 1,355 mld zł to wydatki NFZ, a 836,7 mln zł to świadczenia z ZUS, głównie renty.​

Na tym tle lokalne programy profilaktyczne, które ułatwiają dostęp do specjalistów i badań przesiewowych, są nie tyle dodatkiem, co koniecznością.

Trzebownisko: lokalny program w praktyce

W 2025 roku Gmina Trzebownisko zrealizowała program zdrowotny obejmujący bezpłatne konsultacje okulistyczne dla dorosłych mieszkańców. Jego celem było wczesne wykrywanie chorób oczu, poprawa komfortu życia oraz zwiększenie świadomości zdrowotnej – dokładnie w tych obszarach, które ogólnopolskie raporty wskazują jako najsłabsze.

Z programu skorzystało 292 mieszkańców w wieku od 18 do 96 lat, w tym liczna grupa seniorów, którzy są szczególnie narażeni na choroby narządu wzroku. Każda wizyta obejmowała wywiad lekarski, badanie ostrości wzroku, badanie refrakcji i dobór odpowiedniej korekcji, pomiar ciśnienia śródgałkowego, ocenę dna oka oraz edukację w zakresie profilaktyki jaskry, zaćmy i ćwiczeń relaksacyjnych dla oczu, a w razie potrzeby – skierowanie do dalszej diagnostyki lub leczenia.

W skali kraju istotna część osób nigdy nie była u okulisty, a kolejki do specjalistów sięgają wielu tygodni, co zniechęca do badań kontrolnych. Na tym tle program w Trzebownisku wyróżnia się tym, że usuwa bariery finansowe i organizacyjne – badania są bezpłatne, dostępne lokalnie i kompleksowe.

Co wykryły badania w gminie?

Efekty programu w Trzebownisku pokazują, że dobrze zaplanowana profilaktyka realnie przekłada się na zdrowie mieszkańców. W trakcie konsultacji wykryto 26 przypadków schorzeń wymagających dalszego leczenia lub specjalistycznej kontroli, w tym m.in. jaskrę, zaćmę starczą w początkowym stadium, zaćmę wikłającą oraz inne poważniejsze zmiany. To właśnie tego typu choroby – nieleczone – są w skali kraju główną przyczyną trwałego pogorszenia widzenia i ślepoty.

Zgodnie z ogólnopolskimi danymi, najczęstszym problemem są wady refrakcji, i to potwierdziły także gminne konsultacje. U wielu mieszkańców zdiagnozowano starczowzroczność, nadwzroczność, krótkowzroczność i astygmatyzm, co umożliwiło szybką korekcję i poprawę jakości widzenia. Wnioski są zbieżne z raportem „Okiem Polaka”, który pokazuje, że wady refrakcji są podstawową przyczyną zgłaszanych problemów ze wzrokiem w Polsce.

Warto też podkreślić, że u 45 osób badania nie wykazały żadnych nieprawidłowości. To ważny element – program nie tylko wykrywa choroby, ale także daje wielu mieszkańcom potwierdzenie dobrego stanu zdrowia i buduje nawyk regularnych kontroli, którego – jak pokazują liczby – bardzo brakuje w skali kraju.

Co zyskali mieszkańcy?

Dzięki programowi mieszkańcy:

• uzyskali łatwy i bezpłatny dostęp do specjalistycznych badań bez długiego oczekiwania,
• mogli kompleksowo skontrolować stan wzroku,
• otrzymali fachową diagnozę oraz zalecenia dalszego postępowania,
• zwiększyli swoją świadomość w zakresie profilaktyki chorób oczu.​

Na tle danych, według których tylko 20% Polaków bada wzrok raz w roku, a niemal co dziesiąty nigdy nie był u specjalisty, takie lokalne działania znacząco podnoszą poziom bezpieczeństwa zdrowotnego mieszkańców.

Samorząd, który działa „z wyprzedzeniem”

Raporty krajowe mówią wprost: liczba osób z chorobami oczu będzie rosła, a koszty społeczne i finansowe już dziś sięgają miliardów złotych rocznie. Na tym tle program profilaktyczny w Gminie Trzebownisko jest przykładem samorządu, który nie czeka, aż problemy staną się widoczne w statystykach lokalnych poradni, tylko działa z wyprzedzeniem – zapewnia badania, edukuje i umożliwia wczesną diagnostykę.

Twarde liczby z raportów ogólnopolskich i konkretne wyniki z gminy prowadzą do jednego wniosku: profilaktyka wzroku ma sens, gdy jest realna, dostępna i blisko ludzi. Trzebownisko pokazało, że da się to zrobić w praktyce – przekuwając ogólnopolskie wnioski na lokalny program, który przynosi wymierne efekty dla setek mieszkańców.