Gawlik o zmianach w kodeksie postępowania karnego: "Sąd skontroluje decyzje prokuratora o niedopuszczeniu pełnomocnika"

Podkreślił, że jest to projekt "nieduży, ale ważny", bo dotyka kwestii udziału pełnomocnika osoby niebędącej stroną postępowania w śledztwie.

Rezultat zażaleń

– Przygotowana przez rząd nowelizacja nie jest obszernym ani szczególnie skomplikowanym projektem, bo składa się z pięciu artykułów – zaznaczył poseł, zwracając uwagę, że mimo niewielkiej objętości proponowane zmiany mają istotne znaczenie dla gwarancji procesowych.

Gawlik przypomniał, że impuls do prac legislacyjnych wyszedł od instytucji stojących na straży prawa, a w szczególności praw obywatelskich. 

– Projektowana ustawa jest wynikiem zastrzeżeń i krytyki zwłaszcza kierowanej w stosunku do obowiązującego aktu prawnego ze strony Rzecznika Praw Obywatelskich i Naczelnej Rady Adwokackiej pod adresem tych nowelizowanych przepisów, które umożliwiają dotąd prokuratorowi odmowę dopuszczenia w śledztwie pełnomocnika np. adwokata osoby niebędącej stroną postępowania – mówił z mównicy.

Obecnie, w razie odmowy prokuratora, zażalenie w tej sprawie rozpatruje prokurator bezpośrednio przełożony. Taki model, jak wskazywały RPO i NRA, rodzi wątpliwości co do zgodności z konstytucyjną gwarancją prawa do sądu. 

– Podmioty podnoszące zastrzeżenia (…) przekonują o obawie sprzeczności takiego ukształtowania przepisów prawa z art. 45 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej – referował poseł.

Sądy będą kontrolować odmowy prokuratorów

Nowelizacja przesuwa ciężar kontroli z prokuratury do sądu. Po wejściu ustawy w życie to sąd rejonowy właściwy dla miejsca prowadzenia postępowania ma rozpoznawać zażalenia na odmowę dopuszczenia pełnomocnika osoby niebędącej stroną. 

– Wzgląd na zapewnienie konstytucyjnej gwarancji prawa do sądu wymaga wprowadzenia do ustawy możliwości sądowej kontroli decyzji wydawanych przez prokuratora. Projektowana zmiana zmierza zatem w kierunku wprowadzenia niezależnej kontroli decyzji prokuratora przez sąd – podkreślił Gawlik.

Poseł odwołał się również do danych pokazujących skalę praktycznego stosowania kwestionowanego przepisu. 

– Wprawdzie ze statystyk wynika, że na przestrzeni ostatnich dwóch lat, w szczególności w okręgach regionalnych, z kwestionowanego przepisu korzystano od kilku do kilkunastu razy. Chyba największa liczba jest w prokuraturach regionu katowickiego, które sięgały 18, i w sytuacji, gdy w tym czasie w skali kraju wpływ spraw karnych do prokuratury przekraczał milion rocznie. Ale nawet przy tak niewielkim udziale i potencjalnej skali wątpliwości zasadne jest podjęcie przez rząd noweli dla wyeliminowania wątpliwości – argumentował.

Takim rozwiązaniem ma być właśnie wprowadzenie możliwości sądowej kontroli decyzji prokuratora w tego typu sytuacjach. Choć podobny postulat może budzić obawy z racji przerzucenia na sędziów kolejnej odpowiedzialności, Gawlik uspokajał, że zmiana ta nie powinna sparaliżować sądów. 

Zmiany nie dotkną obywateli

– Przytoczona statystyka (…) nie rodzi obawy, że zmienione zasady postępowania spowodują nadmierne obciążenie sądów ewentualnymi zażaleniami – przekonywał, wskazując, że zysk w postaci wzmocnienia prawa do sądu przeważa nad potencjalnym wzrostem liczby spraw.

W swoim wystąpieniu Gawlik omówił też przepisy przejściowe, które mają zapewnić ciągłość postępowań. 

– Projektowana ustawa rozstrzyga równocześnie kwestie postępowań zażaleniowych wszczętych i niezakończonych do dnia wejścia w życie przedmiotowej ustawy. W założeniu będą one toczyć się na podstawie przepisów dotychczasowych, o czym przesądza art. 3 projektowanego aktu prawnego – wyjaśniał. 

Poseł zaznaczył również, że projekt "wychodzi spod zainteresowania właściwych organów i instytucji Unii Europejskiej", a jednocześnie też "nie będzie miał wpływu na działalność mikroprzedsiębiorców, małych i średnich przedsiębiorców", co oznacza brak dodatkowych obciążeń dla biznesu.

– Z tego powodu w imieniu Komisji Nadzwyczajnej ds. Zmian w Kodyfikacjach zwracam się do Wysokiego Sejmu o przyjęcie projektowanej ustawy – zakończył swoje wystąpienie parlamentarzysta, rekomendując przyjęcie nowelizacji bez poprawek.