Czudec, Gorzyce, Wielopole Skrzyńskie i Żołynia zostaną miastami. Zmiana od 2027 roku

Na mocy wspomnianego rozporządzenia, statusy miast otrzymać ma łącznie 12 miejscowości w całym kraju. Aż jedna trzecia z nich znajduje się na Podkarpaciu. Oprócz miejscowości wymienionych w nagłówku, miastami staną się także Choceń, Milejów, Rzekuń, Bakałarzewo, Filipów, Mielnik, Kazimierz Biskupi i Kobyla Góra.

Cztery nowe miasta na Podkarpaciu

W przypadku naszego regionu zmiana obejmie, jak już zasygnalizowano, Czudec w powiecie strzyżowskim, Gorzyce w powiecie tarnobrzeskim, Wielopole Skrzyńskie w powiecie ropczycko-sędziszowskim oraz Żołynię w powiecie łańcuckim. Wnioski wszystkich czterech samorządów zostały wcześniej zaopiniowane przez wojewodę podkarpackiego i skierowane do dalszego procedowania.

Warto zaznaczyć, iż nadanie statusu miasta poprzedza procedura obejmująca m.in. konsultacje z mieszkańcami, podjęcie uchwały przez radę gminy, przygotowanie formalnego wniosku oraz jego ocenę przez wojewodę i Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji. Pod uwagę brane są m.in. charakter zabudowy, infrastruktura, funkcje pełnione przez miejscowość oraz struktura zatrudnienia mieszkańców.

W przypadku Czudca, Wielopola Skrzyńskiego oraz Żołyni decyzja ma niewątpliwie wymiar historyczny. Wszystkie trzy miejscowości posiadały już bowiem w przeszłości prawa miejskie, a mimo ich utraty pozostały lokalnymi ośrodkami administracji, handlu, edukacji i kultury.

Powrót do miejskich tradycji

Czudec otrzymał prawa miejskie w 1427 r. z nadania króla Władysława Jagiełły. Przez kolejne stulecia rozwijał się jako ośrodek handlu i rzemiosła, a pozostałością jego miejskiej przeszłości jest między innymi zachowany układ przestrzenny z rynkiem. Status ośrodka miejskiego utracił on jednak w latach 30. XX w.

Wielopole Skrzyńskie również przez lata było miastem. Prawa miejskie straciło jednak w okresie międzywojennym. Niemniej jednak miejscowość zachowała historyczny układ urbanistyczny i pozostaje lokalnym ośrodkiem administracyjnym oraz kulturalnym. Wielopole jest także miejscem urodzenia słynnego polskiego artysty Tadeusza Kantora, który wielokrotnie nawiązywał do rodzinnej miejscowości w swojej twórczości.

Do grona dawnych miast należy także Żołynia. Swój miejski status utraciła ona w wyniku reformy administracyjnej przeprowadzonej w latach 1933–1934. Od tego czasu formalnie pozostawała wsią, choć nadal pełniła funkcję siedziby gminy i lokalnego centrum usługowego.

Inaczej wygląda sytuacja Gorzyc. Miejscowość otrzyma status miasta po raz pierwszy. Obecnie jest siedzibą gminy wiejskiej, jednak ze względu na rozbudowaną infrastrukturę, osiedla wielorodzinne oraz funkcje administracyjne, przemysłowe i usługowe już dziś ma ona częściowo miejski charakter.

Wojewoda pogratulowała mieszkańcom

W osobnych komunikatach dotyczących każdej z miejscowości wojewoda podkarpacki Teresa Kubas-Hul podkreśliła, że zmiana statusu jest efektem zakończonego procesu prowadzonego przez lokalne samorządy. 

– Bardzo dziękuję panu premierowi Donaldowi Tuskowi oraz panom ministrom spraw wewnętrznych i administracji Marcinowi Kierwińskiemu i Tomaszowi Szymańskiemu za wsparcie tego ważnego dla mieszkańców procesu – przekazała wojewoda.

Kubas-Hul pogratulowała też w dalszej części swojego wpisu mieszkańcom oraz życzyła nowym miastom dalszego rozwoju i realizacji kolejnych inwestycji.

Co w praktyce zmienia status miasta?

Zmiana nie oznacza automatycznego przyznania dodatkowych pieniędzy. Ma ona przede wszystkim znaczenie administracyjne, wizerunkowe i symboliczne. Gminy staną się miejsko-wiejskie, dotychczasowi wójtowie będą pełnić funkcję burmistrzów, a rady gmin zmienią się w rady miejskie.

Status miasta może być wykorzystywany przy promocji miejscowości, budowaniu jej marki, przyciąganiu inwestorów oraz ubieganiu się o wsparcie w programach kierowanych do ośrodków miejskich. Samo uzyskanie praw nie gwarantuje jednak dotacji – o przyznaniu środków nadal decydują konkretne projekty i zasady poszczególnych konkursów.

Dla Czudca, Wielopola Skrzyńskiego i Żołyni będzie to przede wszystkim formalny powrót do historycznej tożsamości. W przypadku Gorzyc decyzja potwierdzi miejski charakter, który miejscowość wykształciła wraz z rozwojem przemysłu, zabudowy i lokalnych usług.