Budowali ją Rzeszowianie dla Rzeszowian. Teraz wieża telewizyjna na Baranówce ma szansę na prawną ochronę

Wybudowana u progu lat 70. wieża przy ul. Broniewskiego przez ponad pół wieku trwale wpisała się w krajobraz rzeszowskiej Baranówki. Jej powstanie było konsekwencją dynamicznego rozwoju miasta oraz rosnącego zapotrzebowania na stabilny odbiór programów telewizyjnych. W realizację inwestycji zaangażował się wówczas Społeczny Komitet Budowy Telewizyjnego Ośrodka Nadawczego, a prace adaptacyjne fundamentów pod specyficzne grunty Baranówki wykonali w tak zwanym czynie społecznym lokalni specjaliści. Sam obiekt wziął swój początek ze słynnej wieży na krakowskich Krzemionkach, zaprojektowanej przez wybitnych architektów Stanisława Bieńkuńskiego i Henryka Kurdzina, i został wzniesiony przez Rzeszowskie Przedsiębiorstwo Budownictwa Przemysłowego w rekordowe 15 miesięcy.

Jak podkreśla w swoim oświadczeniu Stowarzyszenie Ochrony Architektury Powojennej, unikalność tej konstrukcji leży nie tylko w jej historii, ale i w samym procesie powstania:

„Betonowa wieża Rzeszowskiego Telewizyjnego Ośrodka Nadawczego „RTON Baranówka” to nie jest zwykły maszt. To pomnik uporu Rzeszowian, dużego sprytu i czystej architektury. (...) W realiach centralnie sterowanej gospodarki ten peerelowski spryt budowniczych był sprytem jak najlepiej pojętym. (...) Budowali to wszyscy – dla swoich.”

— Stowarzyszenie Ochrony Architektury Powojennej

Ścieranie się koncepcji: nowoczesna zabudowa czy rewitalizacja?

Obecnie teren wieży telewizyjnej staje się przedmiotem dyskusji urbanistycznej. Spółka Emitel rozważa przeniesienie stacji nadawczej, co otworzyłoby drogę do wyburzenia obiektu. Dla działki przy ul. Broniewskiego 1 powstała koncepcja architektoniczna biura MWM Architekci, przewidująca budowę kaskadowego budynku mieszkalnego o wysokości od 4 do 9 pięter, mieszczącego około 70 mieszkań, garaż podziemny i lokale usługowe w trybie specustawy „Lex Deweloper”. Projekt ten uzyskał akceptację Miejskiej Komisji Urbanistyczno-Architektonicznej.

Czytaj więcej: 

W odpowiedzi na te zamierzenia społecznicy kategorycznie sprzeciwiają się likwidacji obiektu, wskazując, że w Strategii Rozwoju Miasta Rzeszowa do 2035 roku wieża została uznana za dobro kultury współczesnej i pomnik pokoleń. Stowarzyszenie akcentuje stanowczo potrzebę jej zachowania:

„Jako Stowarzyszenie Ochrony Architektury Powojennej mówimy STOP niszczeniu historii! Złożyliśmy oficjalny wniosek do Podkarpackiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków o wpis wieży wraz z zapleczem do rejestru zabytków! Ten obiekt przetrwał ponad pół wieku jako symbol nowoczesnego Rzeszowa. Nie pozwólmy zamienić go w kolejny betonowy parking.”

— Stowarzyszenie Ochrony Architektury Powojennej

Społeczna alternatywa zakłada przekształcenie obiektu w atrakcję turystyczną z tarasem widokowym na całe centrum i północny zachód miasta oraz stworzenie wokół wieży rekreacyjnego skweru dla mieszkańców osiedla.

Stanowisko Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków

Przełomowym momentem w sprawie stało się oficjalne odniesienie się do wniosku społeczników przez Podkarpackiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. Konserwator Adam Sapeta pozytywnie ustosunkował się do inicjatywy, podkreślając rolę obiektu w panoramie miasta:

„Bardzo dziękuję za wniosek o wpis do rejestru wieży telewizyjnej – ważnej pozytywnej dominanty w panoramie Rzeszowa. Jest to jedyny wyróżnik w panoramie już historycznego osiedla Baranówka. Dołożę wszelkich starań do wpisu tego obiektu do rejestru zabytków. Jeżeli wniosek jest kompletny, to bez zwłoki nastąpi wszczęcie postępowania administracyjnego wpisu do rejestru zabytków, co zgodnie z ustawą zablokuje wszelkie działania przy tym obiekcie do czasu uprawomocnienia się decyzji.”

— Adam Sapeta, Podkarpacki Wojewódzki Konserwator Zabytków

Skutki prawne i dalsze perspektywy

Zgodnie z przepisami ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie wpisu do rejestru nakłada automatyczny tymczasowy zakaz prowadzenia prac budowlanych i rozbiórkowych. Decyzja konserwatora skutecznie wstrzymuje zatem wszelkie zamierzenia inwestycyjne do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia.

I choć reprezentanci spółki Emitel wyjaśniają, że zmiana lokalizacji stacji to proces wieloletni, a ciągłość nadawania sygnału pozostaje priorytetem, sprawa wieży na Baranówce staje się jednym z najważniejszych sprawdzianów dla lokalnej polityki przestrzennej. Ostateczny głos będzie należał do władz miasta i radnych Rzeszowa, którzy staną przed wyborem pomiędzy nową zabudową mieszkaniową a ochroną unikalnego dziedzictwa architektonicznego regionu.

Czytaj również: