Rzeszowski naukowiec przygotował bezpłatną serię o higienie cyfrowej dla dzieci i rodziców

Seria składa się z sześciu bezpłatnych publikacji elektronicznych: trzech podręczników i zeszytów ćwiczeń przeznaczonych dla uczniów klas I–III, IV–VI oraz VII–VIII, a także trzech odpowiadających im przewodników dla rodziców i opiekunów. Publikacje zostały wydane w Rzeszowie w 2026 r. i są udostępniane w otwartym dostępie na licencji Creative Commons CC BY-NC-ND 4.0. 

Higiena cyfrowa zamiast wojny z ekranem

Punktem wyjścia serii jest założenie, że urządzenia cyfrowe nie są same w sobie „dobre” ani „złe”. Znacznie ważniejsze jest nauczenie dzieci i młodzieży świadomego korzystania z technologii, rozumienia mechanizmów działania aplikacji i platform oraz podejmowania bezpiecznych decyzji.

W tomie przeznaczonym dla najmłodszych uczniowie uczą się m.in. rozpoznawać, po co korzystają z ekranu, dbać o sen, ruch, uwagę, emocje i prywatność oraz reagować w sytuacjach, które budzą niepokój. Materiał opiera się na krótkich historiach, prostych zasadach, ćwiczeniach i zadaniach dostosowanych do dzieci z klas I–III. 

Tom dla klas IV–VI idzie krok dalej. Pojawiają się w nim zagadnienia związane z mechanizmami przyciągania uwagi, czasem online i offline, grami, komunikatorami, cyberprzemocą, śladem cyfrowym, prywatnością, oszustwami internetowymi, manipulacją informacją oraz sztuczną inteligencją. Autor podkreśla, że w tym wieku sama lista zakazów przestaje wystarczać – potrzebne stają się umiejętności podejmowania samodzielnych decyzji. 

Najbardziej zaawansowany tom, przeznaczony dla klas VII–VIII, koncentruje się m.in. na ekonomii uwagi, algorytmach rekomendacyjnych, FOMO, wizerunku cyfrowym, prywatności, relacjach i granicach online, cyberprzemocy, deepfake’ach i dezinformacji, sztucznej inteligencji, mikropłatnościach, phishingu oraz projektowaniu własnego systemu równowagi cyfrowej. 

Założeniem materiału jest nie tylko przekazywanie wiedzy, lecz także zachęcanie uczniów do obserwowania własnych zachowań i świadomego projektowania nawyków. 

Osobna ścieżka dla rodziców

Integralną częścią projektu są trzy przewodniki „Rodzic w cyfrowym świecie dziecka”, dopasowane do poszczególnych etapów edukacyjnych. Nie są one instrukcjami kontroli telefonu dziecka. Ich głównym tematem jest stopniowe przechodzenie od bezpośredniego nadzoru do rozmowy, wspólnego ustalania zasad i budowania odpowiedzialności.

W przewodniku dla rodziców dzieci z klas I–III nacisk położono na tworzenie przewidywalnych rodzinnych rytuałów, wspólne korzystanie z technologii oraz budowanie pierwszych zasad dotyczących snu, aplikacji, prywatności i bezpieczeństwa. 

Na etapie klas IV–VI rola rodzica zaczyna zmieniać się z bezpośredniego sterowania w kierunku wspólnego ustalania reguł i stopniowego przekazywania dziecku odpowiedzialności. Przewodnik odnosi się m.in. do gier sieciowych, pierwszych kont społecznościowych, zakupów w aplikacjach, presji rówieśniczej i samodzielnych eksperymentów z AI. 

W przypadku nastolatków z klas VII–VIII najważniejszym zabezpieczeniem stają się natomiast relacja, kompetencje i gotowość młodego człowieka do zgłoszenia problemu. Publikacja podejmuje tematy mediów społecznościowych, AI, budowania wizerunku, presji wyglądu, treści seksualnych, oszustw oraz coraz bardziej samodzielnych decyzji podejmowanych online. 

- Celem nie jest wychowanie dziecka, które boi się technologii. Celem jest dziecko, które rozumie mechanizmy cyfrowego świata, potrafi stawiać granice i wie, że w trudnej sytuacji może zwrócić się do dorosłego - czytamy.

To zdanie, powtarzające się w przewodnikach dla rodziców, dobrze oddaje ideę całej serii.

Materiały do wykorzystania w domu i w szkole

Publikacje zostały pomyślane tak, aby można było korzystać z nich zarówno indywidualnie, jak i podczas zajęć szkolnych, godzin wychowawczych czy rozmów rodzinnych. Poszczególne moduły zawierają ćwiczenia, pytania, krótkie eksperymenty i zadania praktyczne. 

W tomie dla klas IV–VI wprost wskazano, że pojedynczy moduł może stanowić materiał na lekcję, godzinę wychowawczą lub domowe wyzwanie. 

Materiały dla rodziców są natomiast zsynchronizowane z odpowiadającymi im tomami uczniowskimi, dzięki czemu ten sam problem – np. prywatność, czas przed ekranem, cyberprzemoc czy AI – może być omawiany równolegle z perspektywy dziecka i dorosłego. 

Otwarte i bezpłatne

Autorem wszystkich sześciu publikacji jest dr Jarosław Kinal, a wydawcą Rzeszowskie Towarzystwo Naukowe. Publikacje ukazały się jako pierwsze wydanie w Rzeszowie w 2026 r. 

Każdy tom posiada indywidualny numer ISBN, a wersja elektroniczna została wskazana jako podstawowa wersja referencyjna publikacji. Materiały są udostępniane w modelu Open Access. 

Seria jest dostępna pod adresem:

www.towarzystwonaukowe.rzeszow.pl/higienacyfrowa