Od folwarku Potockich do współczesnej restauracji w rządcówce. Dworska kuchnia wraca do Łąki

Projekt prowadzony przez Podkarpackie Stowarzyszenie dla Aktywnych Rodzin obejmuje pięć gmin: Trzebownisko, Narol, Orły, Łańcut oraz Głogów Małopolski. Jego celem jest wzmocnienie kompetencji kadr kultury w małych miejscowościach oraz przekazanie wiedzy o nowych technologiach i ekologicznych rozwiązaniach. "Zadaniem tego projektu było wzmocnienie kompetencji tych kadr kultury, ale także przekazanie im wiedzy na temat nowych technologii i ekologicznych rozwiązań, które pozwolą wynosić tę kulturę ludową na wyższy poziom, dawać jej zupełnie nowy wymiar", wyjaśnia Maria Blat, koordynatorka projektu.​

Nietypowe podejście do tradycji

Ewelina Jurasz, dyrektorka Biura Wystaw Artystycznych w Krośnie i ekspertka projektu, chwali podejście gminy Trzebownisko. "Ten Państwa udział, Państwa pomysł na zdefiniowanie właśnie kultury ludowej w takim nowym wymiarze, czyli tym wymiarze 2.0 jest na najwyższym możliwym poziomie", mówi. Podczas gdy inne gminy skupiły się na tradycyjnych pieśniach ludowych, pastorałkach czy słomianym rzemiośle, Trzebownisko postawiło na kulturę dworską.​

"Uznaliśmy, że tym, co wiąże się konkretnie z Państwa terenem, z Państwa okolicą, jest może nie tyle sama kultura ludowa w tym tradycyjnym rozumieniu, ale właśnie kultura dworska", tłumaczy Jurasz. Podkreśla, że projekt definiuje kulturę znacznie szerzej niż tylko jako ludową. "Tym bardziej cieszę się, że pośród tych pięciu inicjatyw jest właśnie jedna taka nietypowa. Właśnie taka, która powoduje, że można zadać to pytanie: Co ma kultura ludowa do kultury dworskiej?", dodaje.​

Rodzinna restauracja z ambicjami

Adam Wałęga, szef kuchni i współwłaściciel "Restauracji Rządcówka" opisuje przedsięwzięcie jako rodzinny projekt. "To jest firma rodzinna stworzona z grupy mojej narzeczonej, syna, jej syna, szwagierki i tak dalej, taka grupa ludzi, taka rodzina", opowiada. Podkreśla duży nakład pracy włożony w przygotowanie wydarzenia. "Włożone dużo serca w to całe wydarzenie i dużo pracy zachodu, żeby zdobyć niektórą porcelanę, żeby to fajnie zaprezentować, dograć i żeby to wszystko współgrało", mówi.​

Wałęga wskazuje dwa najciekawsze dania z prezentacji. Pierwszym jest udziec dzika pieczony w kiszonej czerwonej kapuście z rodzynkami i miodem. "Moim zdaniem to taka najfajniejsza była potrawa" - ocenia. Drugim jest zapomniane danie - ozorki na sosie chrzanowym z ucieranymi żółtkami i jajkami.​

Menu "Restauracji Rządcówka", ma zawierać dania z dziczyzny i kaczki. Restauracja zamierza stworzyć unikalne, opatentowane potrawy dostępne wyłącznie w Rządcówce. "Cały czas myślimy, pracujemy tutaj wraz z panią dyrektor Katarzyną Gargałą nad stworzeniem czegoś wyjątkowego, co będzie mogło wyróżnić ten region tutaj kulinarny" - wyjaśnia Wałęga. Kuchnia ma być różnorodna, skierowana zarówno do mieszkańców okolicznych miejscowości, jak i smakoszy. Restauracja przyjmuje już rezerwacje na chrzciny, komunie i wesela w salach na 80 i 35 osób.​

Historyk zachwyca się prezentacją

Krzysztof Zieliński, historyk kuchni podkarpackiej, potwierdza, że otwarcie było "z rozmachem". Nazwa restauracji jest historycznie uzasadniona, ponieważ w budynku mieszkał zarządca folwarku Potockich. Zieliński opisuje prezentację jako "teatrum kuchni dworskiej". "Mogliśmy zobaczyć naprawdę takie teatrum kuchni dworskiej, nie tylko z przepięknie ułożonymi i przygotowanymi daniami i potrawami na bardzo efektownych półmiskach, ale mieliśmy także okazję zobaczyć te elementy towarzyszące, czyli bukiety kwiatów, kandelabry, świeczniki i inne gadżety", relacjonuje.​

Stół miał około osiem metrów długości i był pieczołowicie wypełniony specjałami. Historyk wymienia pieczony udziec z dzika posypany czerwonym pieprzem na zasmażanej kapuście, pieczone w całości sumy oraz cztery rodzaje pasztetów, w tym słynny w epoce dworskiej pasztet królewski w cieście francuskim. Szczególnie wyróżnia kaczkę nadziewaną szufadą, czyli XIX-wieczne danie śląskie, w którym kawałek karczku lub łopatki nadziewany jest kiełbasą. "Bardzo efektownie to wygląda po przecięciu", komentuje. Goście mogli również spróbować chłodnika buraczanego, który nie ma nic wspólnego z chłodnikiem litewskim oraz fenomenalnego sernika.​

Videomapping przywraca życie kuchni

Jakub Hader, artysta mediów i drugi ekspert projektu "Kultura Ludowa 2.0", przygotował specjalną wizualizację. "Wspierałem gminne ośrodki kultury, jeśli chodzi o doradztwo, co jest innowacyjne, jak można połączyć technologię z kulturą, technologię z historią", wyjaśnia. Inspiracją była kuchnia jako serce każdego domu. "Wyszedłem z założenia, że kuchnia jest sercem każdego domu. I w tej kuchni wszystko się dzieje. Tak naprawdę od kuchni się wszystko zaczyna", mówi.​

Hader stworzył wirtualną średniowieczną kuchnię, w której meble przesuwają się i zmieniają, z głośników słychać odgłosy krojenia, siekania, brzęku naczyń. Wyświetlane obrazy i emitowane dźwięki tworzą iluzję tętniącego życiem wnętrza. "Ta kuchnia cały czas żyje. No i to starałem się uchwycić właśnie w tym moim projekcie wideomappingowym" - dodaje. Projekcja została wykonana w innowacyjny sposób. "To jest połączenie wideomappingu razem z projekcją tylną", wyjaśnia artysta. Z jednej strony projekcja pada na fasadę budynku, z drugiej - dzięki foliom frost - można ją oglądać z wnętrza - tłumaczy działanie technologii.​

Goście zachwyceni atmosferą

Krystyna Leśniak-Moczuk ze Stowarzyszenia Krystyn Podkarpackich i Uniwersytetu Rzeszowskiego została zaproszona jako "Krystyna Podkarpacka". Na Podkarpaciu kobiety o tym imieniu integrują się i uczestniczą w wydarzeniach kulturalnych. "Jestem naprawdę pełna podziwu i nawet zaskoczona, że w miejscowościach takich gminnych, wiejskich, można właśnie stworzyć takie środowisko, nie tylko właśnie kulinarne, ale jeszcze artystyczne" - mówi z podziwem.

Specjalnie na tę okazję ubrała suknię dworską. "Jako Krystyny Podkarpackie utożsamiamy się z dwórkami królewskimi, ponieważ nasze województwo obfituje w zamki, pałace, dwory", wyjaśnia. Wszystkie zaprezentowane potrawy jej smakowały. "Nie mogę wyróżnić żadnej potrawy, ponieważ smakowało mi wszystko", przyznaje.​

Karolina z sąsiedniej gminy Krzymienica przyjechała, by zapoznać się z kuchnią dworską. "Była ciekawa ogólnie możliwość zapoznania się z tą kuchnią dworską, jakie były te dania kiedyś wystawiane na stołach" - mówi. Podobała jej się również krzyżówka i gra terenowa po restauracji. Deklaruje, że wróci, gdy restauracja będzie już stale otwarta. "Fajne miejsce, przyjemne. Poza tym bardzo lubię atrakcję, która zapewnia gmina Trzebownisko" - dodaje.​

Tomek, również z Krzymienicy, dowiedział się o wydarzeniu z Facebooka. "Jestem ciekawy różnych wydarzeń, które dzieją się w okolicy", wyjaśnia swoje przybycie. Zachwycił go zabytkowy budynek i atmosfera. "Miejsce z tradycją, idealne pewnie do tej kuchni, która dzisiaj była prezentowana, czyli kuchni takiej dworskiej"- ocenia. Docenia połączenie różnych elementów wydarzenia. "Okazja do spotkania się, prawda, tutaj. Jeszcze ta kwestia tej krzyżówki, tej mapy i mapping, który właśnie pokazuje się na fasadzie budynku, no wszystko to jest tak fajnie kompatybilnym, fajnym wydarzeniem" - podsumowuje.​

Stowarzyszenie z misją społeczną

Podkarpackie Stowarzyszenie dla Aktywnych Rodzin, lider projektu, działa dla lokalnych społeczności już od 10 lat. "Oprócz projektów kulturalnych realizujemy też projekty humanitarne", informuje koordynatorka Maria Blat. Stowarzyszenie prowadzi w Rzeszowie dwie otwarte przestrzenie: Klub Młodzieżowy Space for Youth oraz Centrum Rodziny TUTU. Z obu mogą korzystać zarówno mieszkańcy, jak i osoby przybyłe do Rzeszowa z różnych części świata.​

Projekt "Kultura Ludowa 2.0" ma na celu dotarcie do nowych odbiorców, zwłaszcza młodych. "Dodanie nowych wymiarów takich jak mapping czy streaming, który pozwoli dotrzeć do jeszcze większej ilości odbiorców, nie tylko tutaj stacjonarnie, ale też w świecie wirtualnym sprawia, że ta kultura zyskuje zupełnie nowy wyraz", podsumowuje Blat.