Niezwykłe odkrycie czy zapomniana historia? Ruszyły bezpłatne badania genetyczne dla mieszkańców Podkarpacia

Termin Głuchoniemcy (Walddeutsche, Taubdeutsche) dla wielu brzmi dziś zagadkowo, jednak kryje się za nim jedna z najbardziej fascynujących historii migracyjnych na ziemiach polskich. Od XIV wieku, po włączeniu Rusi Czerwonej do Królestwa Polskiego przez Kazimierza Wielkiego, na tereny Pogórza Karpackiego zaczęli masowo przybywać osadnicy z Niemiec (głównie z Saksonii i Śląska). Nazwa Głuchoniemcy nie miała nic wspólnego z wadami słuchu czy mowy. Polscy sąsiedzi nazywali przybyszów „niemymi” lub „głuchymi” ze względu na barierę językową – nowi mieszkańcy po prostu nie rozumieli języka polskiego, a Polacy nie rozumieli ich. Z czasem, odizolowani w lesistych obszarach Pogórza, zaczęli być określani mianem leśnych lub głuchych Niemców. Choć przez pokolenia ulegli całkowitej polonizacji i zrosły się z lokalną społecznością, pamięć o nich przetrwała w architekturze, tradycjach oraz spisanych kronikach.

Nauka wkracza w przeszłość: projekt Uniwersytetu Warszawskiego

Dzisiaj, po kilkuset latach, naukowcy postanowili zbadać te społeczności z zupełnie nowej perspektywy. Wydział Geografii i Studiów Regionalnych Uniwersytetu Warszawskiego realizuje innowacyjny projekt naukowy Narodowego Centrum Nauki pt. „Głuchoniemcy (Walddeutsche, Taubdeutsche) w Małej Epoce Lodowej: struktury mobilności a środowisko przyrodnicze” (nr 2024/53/B/HS3/00890). Kierownikiem projektu jest wybitny specjalista, prof. dr hab. Marcin Solarz. Badacze chcą sprawdzić, jak na przestrzeni wieków kształtowała się mobilność tych społeczności oraz jaki wpływ miały na nich zmiany klimatyczne minionych epok. Kluczem do rozwiązania tych zagadek okazuje się genetyka. 

Rusza akcja pocztowa. Zbadaj swoje DNA za darmo

Po sukcesie stacjonarnych zbiórek próbek DNA, które w ostatnich miesiącach odbyły się w Markowej, Ołpinach, Krościenku Wyżnym, Haczowie, Szerzynach oraz Rymanowie, naukowcy uruchamiają kolejny, niezwykle wygodny etap. Jest to akcja pocztowa, dzięki której w badaniu można wziąć udział bez wychodzenia z domu. Dla uczestników to wyjątkowa okazja. Komercyjne testy genealogiczne DNA są zazwyczaj bardzo kosztowne. W ramach projektu badanie jest całkowicie bezpłatne i dobrowolne. Każda zakwalifikowana osoba otrzyma indywidualny wynik, który pozwoli jej dowiedzieć się więcej o korzeniach swojej rodziny i unikalnym pochodzeniu. Procedura jest prosta: organizatorzy wysyłają darmowy zestaw do pobrania próbki (wymazu z wewnętrznej strony policzka), a uczestnik jedynie odsyła go pocztą.

Kogo szukają naukowcy?

Do udziału w projekcie zapraszani są pełnoletni mężczyźni, których rodziny od wielu pokoleń zamieszkują obszar historycznego osadnictwa Głuchoniemców. Badanie koncentruje się na chromosomie Y, który jest dziedziczony wyłącznie w linii męskiej (z ojca na syna).

Naukowcy szczególnie czekają na zgłoszenia osób powiązanych z miejscowościami takimi jak:

• Haczów
• Krościenko Wyżne
• Markowa
• Ołpiny
• Szerzyny
• Wysoka
• oraz wszystkie sąsiednie miejscowości 

Jak mogą pomóc kobiety? Choć badany jest męski chromosom, kobiety pochodzące z rodzin o głuchoniemieckich korzeniach mają do odegrania ogromną rolę. Mogą zachęcić do udziału swoich męskich krewnych: ojców, braci, synów, wujków, kuzynów czy dziadków.

Jak się zgłosić?

Formularz zgłoszeniowy jest krótki, intuicyjny i nie wymaga prowadzenia skomplikowanych kwerend archiwalnych. Wystarczy wpisać podstawowe dane kontaktowe oraz ogólne informacje genealogiczne, które pamiętamy z rodzinnych opowieści. Po przeprowadzeniu wstępnych kwalifikacji, wybrane osoby otrzymają przesłany pocztą zestaw do pobrania materiału genetycznego. Warto skorzystać z tej niezwykłej okazji – nie tylko po to, by bezpłatnie odkryć własną historię zapisaną w genach, ale także by stać się częścią ważnego odkrycia naukowego, które przywraca pamięć o dawnych mieszkańcach Podkarpacia. Link do formularza zgłoszeniowego:  https://forms.gle/V1mxsVvXJCYZbiSv6