Kościół w Polsce na rozdrożu? Episkopat ujawnił najnowszy raport

Jak zapowiedział Episkopat, w raporcie można znaleźć analizy życia zakonnego, powołań do kapłaństwa i życia konsekrowanego, zaangażowania ludzi świeckich i ich miejsca we wspólnocie Kościoła, uczelni, szkół katolickich oraz działalności Kościoła w mediach, kulturze i dialogu ekumenicznym.

Podczas konferencji prof. Jan Żaryn mówił o „problemach, które dotykają rzekomo tylko Kościoła, w tym patologii, które dotykają dzieci i młodzieży” tym samym nawiązując do raportu. Nazwano to „patologiami Zachodu”, jednak ani razu nie użyto słowa „pedofilia”. Następnie prof. Żaryn przekonywał, że „Kościół stoi na czele tej wspaniałej pomocy, której udzielamy narodowi ukraińskiemu”.

- Z tego jest taki wniosek, że nawet jeśli odżegnujemy się od pana Boga, to miłosierdzie gdzieś istnieje — mówił Żaryn.

W Polsce męskie zakony prowadzą 5 tys. 719 różnego rodzaju dzieł, w tym 128 własnych dzieł charytatywnych, natomiast zgromadzenia żeńskie – ponad 2,5 tys. dzieł, np. przedszkoli, szkół, internatów, świetlic.

- Kościół jest niezwykle zaangażowany w pomoc. Jest drugą po państwie pomocą w kraju — przekonywał dyrektor Katolickiej Agencji Informacyjnej, Marcin Przeciszewski.

Następnie dziennikarz podjął temat tego, że „Katolicyzm dziedziczny zaczyna się sypać, natomiast mocny jest katolicyzm z wyboru”, a „Kościół przestaje być najwyższym autorytetem w Polsce”. Wypowiedź zakończył postawieniem pytania: co można z tym zrobić i jak przekonywać młodych do wiary.

Problemy Kościoła?

W ostatnich latach Kościół katolicki w Polsce coraz częściej sięga po nowe formy ewangelizacji i apostolstwa, które mają na celu przyciągnięcie do Kościoła osób, które tradycyjne formy religijne nie interesują. Do przykładów takich inicjatyw należą: spotkania lednickie, Orszaki Trzech Króli, ekstremalne Drogi Krzyżowe bądź liczne festiwale muzyki chrześcijańskiej, a także niespadające zainteresowanie pielgrzymkami (poza okresem pandemii), które przybierają nierzadko nowe formy. Scenariusz papieża Benedykta, o tym, że powstaje Kościół małych wspólnot, właśnie się realizuje i chociaż wiele statystyk kościelnych spada, liczba powiązanych ruchów rośnie.

Raport Episkopatu Polski z 2023 roku, wskazuje, że ludzie coraz mniej chcą wchodzić w związki, zarówno sakramentalne, jak i niesakramentalne. Wśród przyczyn tego zjawiska wymienia się nowe technologie i zmiany kulturowe.

- Mamy problem z jakimikolwiek związkami. To jest złe użycie technologii. Frustracje narastają, bo jest za mało lajków. Upatruję przyczynę w mediach społecznościowych, sztuczna inteligencja też wiele zmieni — mówiła Aneta Liberacka z katolickiego portalu Stacja7. 

Raport obrazuje także, jak liczba rozwodów wzrasta, natomiast powołań kapłańskich i zakonnych – spada. Obecnie jest najwięcej księży w historii, jednak więcej emerytów niż młodych. 

- Mamy w 2023 roku 34,7 tys. duchownych, czyli najwięcej w ponadtysiącletniej historii kościoła w Polsce (w tym kapłani zakonni oraz ci pracujący poza granicą – przyp. redakcja). Do tego 16 tys. sióstr zakonnych i około 8% wiernych, czyli 2,6 mln Polaków zaangażowanych w działalność apostolską – mówił Przeciszewski.

Jak zauważył dyrektor KAI, liczba duchownych nie przekłada się na wiernych. Młodzi ludzie coraz bardziej cenią sobie niezależność i samorealizację. Chcą mieć możliwość wyboru, z kim będą spędzać czas, i nie chcą się wiązać zobowiązaniami.

 - Zmieniły się natomiast praktyki religijne. Widać to zwłaszcza wśród osób wysoko wykształconych oraz w dużych miastach. W Warszawie, Łodzi, Krakowie, Wrocławia, Poznaniu, a obecnie także w Gdańsku, jest więcej osób niepraktykujących w ogóle, niż praktykujących regularnie. Z danych CBOS wynika, że w 1992 r. praktykujących w tych wielkich miastach było 52 proc., a obecnie jest 28 proc., zaś niepraktykujących było 18 proc., a obecnie jest 40 procent – mówiła prof. dr hab. Mirosława Grabowska z Uniwersytetu Warszawskiego.

Czynniki decydujące o poziomie wiary młodych

Z badań CBOS z 2022 r. wynika, że 69 proc. młodych uważa się za wierzących, z czego 4 % za głęboko wierzących, natomiast 14,7 proc. za raczej niewierzących a 12,3 proc. za całkowicie niewierzących. 55 proc. młodych regularnie praktykowało w 2015, a wg danych z 2022 r., jest to już 23 proc. Niepraktykujących było wówczas 18 proc., a poprzedni rok to 38 proc.

Wśród uczniów szkół średnich przeprowadzono ankietę na temat wiary i Kościoła, której wyniki ukazuje raport. Na pytanie „źródła wiary, niewiary lub obojętności” najczęściej odpowiadano „osobiste przekonania i przemyślenia” (21 proc.), następnie „zniechęcenie do Kościoła jako instytucji” (blisko 19 proc.) i „wiedza o negatywnych postawach moralnych księży” (9 proc.). Jako najważniejsze źródło wiary badani najchętniej wybierali wychowanie religijne w rodzinie (58 proc.). Z kolei dla ponad 24 proc. są to osobiste doświadczenia religijne i taki sam procent zebrały przeżycia życiowe, natomiast 16 proc. respondentów wybrało odpowiedź „przykład religijności któregoś z rodziców”. Jako sens życia wskazywano „miłość i wielkie uczucie” (52 proc.), a także „zdobycie zaufania i przyjaciół” (51 proc.). Trzecie miejsce zajęły szczęście rodzinne (46 proc.) i dążenie do wybranego celu (46 proc.). Znalezienie własnego miejsca w społeczeństwie w tym pytaniu wybrało 45 proc., a wiara zdobyła jedynie 10 proc.

Duże poruszenie podczas konferencji wywołały odpowiedzi o współżycie seksualne w okresie narzeczeńskim, które wskazują, że zaledwie 1,1 proc. osób zachowuje wstrzemięźliwość.

Zapytano młodzież także o oczekiwania względem Kościoła.  „Doświadczenie Boga” zebrało 32,5 proc., „wsparcie w sytuacjach kryzysowych” – 30 proc., a „argumenty za prawdziwością wiary – 27 proc. 26 proc. „niczego nie oczekuje od Kościoła”. W kwestii działań młodzież najbardziej chciałaby „otwartości księży na rozmowy o ich problemach” (35 proc.). 

Co jeszcze może zniechęcać do Kościoła?

Raport wskazuje również na problemy z zarządzaniem Kościołem. W ostatnich latach Kościół w Polsce był wstrząśnięty wieloma skandalami obyczajowymi, w które zaangażowani byli duszpasterze. Przykładem jest, chociażby niedawno nagłośniona impreza o charakterze seksualnym na plebanii w parafii Najświętszej Maryi Panny Anielskiej w Dąbrowie Górniczej. Tego typu afery z udziałem duchowieństwa z pewnością nie przyciągają ludzi do kościelnych ławek. Podobnie jest gdy polityka jest mieszana z Kościołem – chociażby w taki sposób jak list prawicy z prośbą o przedwyborczą modlitwę w czasie nabożeństw.

Raport pokazał, jak radykalnie spadło zaufanie do Kościoła. Sakrament bierzmowania stał się pożegnaniem młodzieży z tą instytucją. Kościół musi podjąć zdecydowane działania, aby odpowiedzieć na te wyzwania i na nowo odzyskać zaufanie wiernych.

Podczas konferencji przewidywano, że za kilkadziesiąt lat Kościół będzie siecią małych, bardzo zaangażowanych wspólnot ludzi świadomie wybierających wiarę. Byłby to powrót do korzeni chrześcijaństwa.