Przejdź do głównych treściPrzejdź do wyszukiwarkiPrzejdź do głównego menu
PRZECZYTAJ TAKŻE:
Reklama
Reklama
ZAPOMNIANE RYTUAŁY NASZYCH DZIADKÓW

Zanim pojawiło się Halloween, na Podkarpaciu rządziły Dziady. Tak nasi przodkowie gościli zmarłych

Podziel się
Oceń

Zanim na sklepowe półki trafiły plastikowe dynie, a młodzież zaczęła przebierać się na wzór zachodniego Halloween, na podkarpackiej wsi przełom października i listopada był czasem głębokiego, misternego obcowania z zaświatami. Dziś na cmentarzach na Pobitnie czy na Wilkowyji zapalamy znicze i składamy wieńce. Kilkadziesiąt lat temu nasi dziadkowie na te same dni szykowali wolne miejsca przy stole, otwierali drzwi izb i uważali na każdy gest, by nie urazić powracających dusz.

Uczty na grobach i zakaz kiszenia kapusty. Muzealnicy o dawnych przesądach

Jak wyjaśnia w rozmowie z PAP Elżbieta Dudek-Młynarska, kierownik Muzeum Etnograficznego w Rzeszowie, słowo „Dziady” oznaczało po prostu przodków. W tradycji ludowej przełom jesieni postrzegano jako moment, gdy świat żywych i umarłych niemal się ze sobą stykają, a dusze wracają do swoich dawnych domów.

Z tego wierzenia wynikał cały zestaw surowych zasad, których przestrzegano w podkarpackich izbach:

  • Domowe ostrożności: Zmarłym przodkom otwierano okna i drzwi, szykując dla nich posiłek. Nie wolno było jednak uderzać pięścią w stół ani wylewać wody za okno, by nie zalać duszy. Gospodynie na kilka dni wstrzymywały się od kiszenia kapusty – panował lęk, że depcząc ją w beczce, można niechcący przygnieść niewidzialnego gościa.
  • Jedzenie na mogiłach: Na grobach – a na Łemkowszczyźnie w postaci znanej z Wigilii kutii – zostawiano miód, kaszę i chleb, by dusze miały się czym posilić.
  • Bale dla żebraków: Wędrownych żebraków, zwanych dziadami, uważano za jedynych ludzi mających łączność z zaświatami. W okolicach Grodziska bogaci gospodarze wyprawiali dla nich specjalne uczty, płacąc jedzeniem w zamian za modlitwę za zmarłych.

Z tamtych czasów pochodzi znane w okolicach Dubiecka przysłowie: „Dzień zaduszny bywa pluśny, niebo płacze, ludzie płaczą i dziadów chlebem raczą”.

Czytaj również:

Męskie biesiady w pustych cerkwiach. Odkrycia Bartosza Gałązki

Jeszcze bardziej niezwykły obraz wyłania się z badań terenowych Bartosza Gałązki – folklorysty i współtwórcy Etnocentrum Ziemi Krośnieńskiej, który od 1997 roku dokumentuje tradycje śpiewacze i zwyczaje w regionie.

Z relacji zebranych przez badacza od najstarszych mieszkańców Pogórza Dynowskiego i okolic Krosna wynika, że niektóre powojenne zwyczaje aż do lat 50. i 60. XX wieku pozostawały ścisłą tajemnicą:

  • Nocne spotkania w nieużywanych świątyniach: W niektórych podgórskich wsiach żonaci mężczyźni gromadzili się po zmroku w opustoszałych cerkwiach. Zastawiali ławy jedzeniem oraz samogonem i w sekrecie przed resztą wsi odprawiali własne, tradycyjne Dziady.
  • Nocne czuwania przy zwłokach: Przy ciele zmarłego leżącym w domu organizowano tzw. „utopki” lub „chodzenie na koty”. Po odmówieniu modlitw młodzież zbierała się na integracyjnych zabawach, które miały oswoić lęk przed śmiercią.
  • Gałęzie na krudach: Osoby zmarłe nagłą lub tragiczną śmiercią chowano na skrajach dróg, tworząc tzw. krudy. Przechodnie rzucali na nie gałęzie, które potem podpalano, wierząc, że ogień pomoże duszy odpokutować winy.

Czytaj również:

Śpiew, który pozwalał przeżyć żałobę

Ważnym elementem dawnego przeżywania Zaduszek na Podkarpaciu był śpiew. Bartosz Gałązka w swoich pracach zwraca uwagę na bolesny dla starszego pokolenia proces znikania dawnych, barokowych pieśni pogrzebowych (jak choćby śpiewanej dawniej w Komborni czy Haczowie pieśni „Jezu, w Ogrojcu mdlejący”).

Zastąpienie ich nowszymi, bardziej radosnymi kompozycjami sprawiło, że zdaniem wielu dawnych mieszkańców zatracił się gdzieś surowy, ale też niezwykle oczyszczający charakter pożegnania ze zmarłymi. Pamięć o tamtych czystych, pozbawionych komercji tradycjach przypomina nam dzisiaj, że podkarpacka kultura miała własny, niezwykle głęboki sposób na pamięć o tych, którzy odeszli.


Napisz komentarz

Komentarze

Reklama
Reklama
Ostatnie komentarze
Autor komentarza: obiektywny Treść komentarza: Niepodległość ??? W jakim wydaniu ? Rz-ów ani to państwo nie jest już niepodległe i suwerenne od momentu wejścia do Eurokołchozu ! Wsadźcie sobie w cztery litery taką niepodległość ! Data dodania komentarza: 14.11.2026, 11:42 Źródło komentarza: Rzeszów świętuje niepodległość. Za nami uroczystości, przed nami wspólne śpiewanie [ZDJĘCIA] Autor komentarza: Kent Treść komentarza: Precz z EKO-oszołomami! Data dodania komentarza: 14.11.2026, 11:39 Źródło komentarza: Protest ekologów w Rzeszowie. 59 organizacji domaga się nowych rezerwatów w Bieszczadach i na Pogórzu Przemyskim Autor komentarza: historyk Treść komentarza: Szkoda mi tego narodu, wychodzi nieznajomość historii lub strach przed nią! Plujecie łajzy na PRL, plujecie na pomniki Armii Sowieckiej, teraz wszyscy jesteście tacy polscy, demokratyczni, kapitalistyczni, pro-zachodni! Czyny i ludobójstwo III Rzeszy, ZSRR, jak również Polaków np. na Żydach pozostanie faktem i nikt nie ma zamiaru uciekać od tego. Historia jednak pozostanie historią i tylko Armii Sowieckiej ziemie Rzeczpospolitej zostały wyzwolone. To was przeraża i w tej złości burząc pomniki ich chwały dajecie sobie upust. Jakie to małe! Data dodania komentarza: 10.11.2026, 15:55 Źródło komentarza: Skandal w Rzeszowie! Właściciel Pomnika Czynu Rewolucyjnego każe go posprzątać za pieniądze mieszkańców Autor komentarza: lózak Treść komentarza: Ten Maruszak to chyba nie jest zdrowy psychicznie. Czasem czytam jego wypociny na fejsie i zastanawiam sie jak tacy ludzie moga funkcjonować Data dodania komentarza: 10.11.2026, 09:31 Źródło komentarza: Skandal w Rzeszowie! Właściciel Pomnika Czynu Rewolucyjnego każe go posprzątać za pieniądze mieszkańców Autor komentarza: OBYWATEL Treść komentarza: Panie Maruszak proszę wziąć szczotkę, wiaderko oraz łopatę i posprzątać to łajno własnymi rękami i za własne pieniądze. Jak miasto chciało przejąć opiekę nad tym terenem dostał Pan sraczki i wciągnął jeszcze w łajno stowarzyszenie. Hańba i wstyd za te rodziny Data dodania komentarza: 9.11.2026, 12:46 Źródło komentarza: Skandal w Rzeszowie! Właściciel Pomnika Czynu Rewolucyjnego każe go posprzątać za pieniądze mieszkańców Ł Autor komentarza: Redakcja Treść komentarza: Wszystkie domysły pochodzą od internautów, tekst ma na celu wyjaśnienie domysłów. Ludzie tworzą domysły na podstawie tego, kogo/czego nie lubią/boja się. Dlatego mamy tyle oskarżeń o ekstremizm prawocowy, czy lewicowy. Każdy sądzi wg swoich antypatii. Poczekajmy na ustalenia śledztwa Policji Data dodania komentarza: 8.11.2026, 10:27 Źródło komentarza: Kim jest napastnik z Krakowa? Naszywka na wyposażeniu wywołała spekulacje o Ukrainie
Reklama
Reklama
Reklama
Reklama
Reklama