Morze zniczy na cmentarzu w Stobiernej. Mieszkańcy pamiętają o ofiarach pacyfikacji z 1943 roku

Pamięć o bliskich i bohaterach

Więzi łączące pokolenia na podkarpackiej wsi przejawiają się najpełniej właśnie na lokalnych cmentarzach. Mieszkańcy Stobiernej dbają o groby swoich przodków, ale nie zapominają o osobach, których tragiczne losy trwale wpisały się w historiografię regionu.

Szczególnym punktem na stobierskim cmentarzu pozostaje zbiorowa mogiła wojenna. Spoczywają w niej mieszkańcy wsi oraz sąsiednich miejscowości, którzy padli ofiarą brutalnego terroru hitlerowskiego w trakcie pacyfikacji przeprowadzonej 8 lipca 1943 roku.

Krwawy odwet hitlerowskiego okupanta

Stobierna brała czynny udział w działalności podziemia niepodległościowego. Na jej terenie funkcjonował oddział partyzancki, a część mieszkańców wspierała formacje leśne. W odwet za postawę ludności oraz akcje wymierzone w aparat okupacyjny, niemieckie służby przeprowadziły akcję pacyfikacyjną.

O świcie 8 lipca 1943 roku wieś została otoczona. Mieszkańców spędzono na ugór za kościołem parafialnym, w rejonie baraków dawnej lotniskowej radiostacji. Niemcy przeprowadzali brutalne przesłuchania, torturując i selekcjonując zatrzymanych. Tragiczny bilans tamtego dnia to kilkanaście osób zamordowanych na miejscu, wywózki do obozów i więzień oraz spalone gospodarstwa. W zgliszczach rodzinnego domu zginęli również staruszkowie Wiktoria i Józef Szybisty. Była to zemsta za konspiracyjną działalność ich syna Stanisława Szybistego, jednego z dowódców podziemia.

Zbiór nazwisk na zbiorowej mogile

Ciała piętnastu mężczyzn rozstrzelanych na plebańskim ugorze pochowano w nocy z 8 na 9 lipca 1943 roku we wspólnej mogile pod olszynką na skraju cmentarza parafialnego. W mogile spoczęli:

• Franciszek Bednarz (50 lat)
• Jan Bednarz (23 lata)
• Walenty Bielenda (64 lata)
• Mateusz Ciapa (37 lat)
• Stefan Dębowski (30 lat)
• Józef Drupka (23 lata)
• Franciszek Dul (30 lat)
• Józef Iwaszek (37 lat)
• Mieczysław Sierżęga (30 lat)
• Antoni Szybisty (28 lat)
• Edward Szybisty (18 lat)
• Jakub Szybisty (17 lat)
• Jan Szybisty (47 lat)
• Wojciech Szybisty (40 lat)
• Wojciech Wilk (31 lat)

Starania rodzin i opieka nad pomnikiem

Pierwotnie mogiła miała formę skromnego ziemnego kopca otoczonego betonowym obramowaniem. W 1993 roku, staraniem rodzin pomordowanych, wzniesiono nowy, granitowy pomnik z krzyżem, wizerunkiem Chrystusa oraz tablicą inskrypcyjną.

W 2000 roku, w Roku Wielkiego Jubileuszu Chrześcijaństwa, bliscy ofiar ufundowali drugą tablicę w kształcie stylizowanej mapy Polski z wkomponowanym krzyżem, wizerunkami pochowanych oraz tekstem modlitewnym.

Stała troska rodzin oraz coroczna obecność mieszkańców przy mogile w Stobiernej świadczą o ciągłości międzypokoleniowej pamięci. Płonące znicze to symboliczny hołd złożony ludziom, którzy w obliczu wojennego terroru zachowali godność i zapłacili najwyższą cenę za wierność Ojczyźnie.