Tradycje wielkanocne, zwyczaje wielkanocne - wszystko, co warto wiedzieć

W tym czasie istotny jest zarówno wymiar religijny, jak i zwyczaje ludowe, które przeplatają dawne wierzenia wraz z podkreśleniem znaczenia przyrody w naszym życiu. Warto poznać znaczenie poszczególnych dni świątecznych, ponieważ ich symbolika odzwierciedla ludzkie pragnienia, potrzeby i wskazówki do uzyskania pełni szczęścia i spokoju.

Zwyczaje i tradycje wielkanocne przed Wielkim Tygodniem krok po kroku

Karnawał i ostatki

To właśnie te zwyczaje rozpoczynają okres wielkanocny. Karnawał to czas przeznaczony na zabawę i huczne świętowanie po Bożym Narodzeniu. Trwa on od Święta Trzech Króli aż do Środy Popielcowej. Zwyczajowo okres ten kończy się tzw. Ostatkami. Są to różnego rodzaju imprezy i spotkania towarzyskie. Jest to ostatnia możliwość na zabawę przed postem.

Dawniej pod koniec takiej biesiady przynoszono szkielet śledzia na stół, który symbolizował przejście w następny, postny etap okresu wielkanocnego. Czasami też pojawiała się osoba tzw. dziad zapustny, którego zadaniem było rozgonienie weselników o północy.

Środa Popielcowa

To obrzęd typowo chrześcijański, oficjalnie kończący czas zabaw. W tym dniu należy udać się na mszę świętą do kościoła, podczas której celebrans posypuje głowy wiernych popiołem. Jest to symbol i jednocześnie przypomnienie słów z pisma świętego:

,,Z prochu powstałeś i w proch się obrócisz."
Oznaczają one, że każdy zawdzięcza swoje istnienie Bogu, a życie ludzkie ma swój koniec. Z tego względu wierni powinni żyć jak najlepiej według zasad Chrześcijaństwa. To oficjalny początek pokuty i Wielkiego Postu.

Wielki Post

Ma on szczególne znaczenie w okresie Wielkanocnym. Trwa on przez 40 dni. W tym czasie według zwyczaju, chrześcijanie w ramach pokuty odmawiają sobie jakiejś przyjemności lub zakładają, że będą w jakiś sposób pomagać innym. Dawniej bardzo surowo przestrzegano jego zasad. Wykluczone były m.in.:

• tłuste posiłki,


• zabawy,


• śpiewy,


• muzyka.

Zwłaszcza ostatni punkt najbardziej przypominał o czasie pokuty. Milkły organy kościelne jednak nie na jeden dziań, a na cały okres trwania Wielkiego Postu. Nie można było też używać dzwonków, zamiast nich stosowane były kołatki. Natomiast w ramach pokuty nie odmawiano sobie jednej rzeczy. Wierni musieli wykazywać stałe staranie o przebaczenie swoich win, m.in. poprzez pomoc ubogim i regularne modlitwy. Musieli się przygotować na święta także w kwestii praktycznej, czyli posprzątać obejście i stworzyć ozdoby wielkanocne.

Ciekawostką jest, że Wielki Post pokrywał się także z tzw. przednówkiem. Oznaczał on okres w roku, kiedy kończyły się zmagazynowane na zimę zapasy. Natomiast wytworzenie nowych produktów często było jeszcze niemożliwe ze względów atmosferycznych, np. zalegającego śniegu. Dlatego też oszczędzano pokarm.

Niedziela Palmowa

To dzień upamiętniający wjazd Jezusa Chrystusa do Jerozolimy. Wtedy wierni przynoszą ze sobą symboliczne palmy - wiązanki na mszę świętą. Ksiądz podczas niej przechodzi przez kościół i kropi ludzi wodą święconą.

Dawniej tradycyjne palmy robiono z roślin rosnących nad rzeką. Najczęściej była to wierzba lub trzcina. To właśnie te gatunki najszybciej odradzały się po zimie. Natomiast po mszy delikatnie bito się nimi wzajemnie, co miało przypomnieć o zbliżającej się Niedzieli Wielkanocnej i przynieść szczęście. Poklepywano też nimi zwierzęta, aby zapewnić im zdrowie na cały rok. Palmy umieszczano też w domu. W ten sposób miały one chronić domowników przed chorobami i pechem.

Zwyczaje i tradycje wielkanocne podczas Wielkiego Tygodnia

Wielki Czwartek

Rozpoczyna on Triduum Paschalne trwające do Wielkiej Niedzieli. To dzień, kiedy w kościele czci się pracę kleru. Upamiętnia on ustanowienie sakramentów Kapłaństwa i Eucharystii (Komunia Święta). Do dzisiaj niektórzy celebransi symbolicznie obmywają stopy 12 mężczyznom. Jest to pamiątka po tym, jak zrobił to Jezus względem swoich apostołów, podczas Ostatniej Wieczerze. Właśnie ten czyn uznaje się za symboliczne powołanie pierwszych kapłanów.

Wielki Piątek

Jest to dzień wyciszenia i kontemplacji, a tym samym jedyny w ciągu roku, kiedy nie odbywa się msza święta. Milką tedy organy i dzwony kościelne. W Wielki Piątek wierni przychodzą do kościoła na ostatnią Drogę Krzyżową i Gorzkie Żale, po których zakrywany jest Krzyż. Odbywa się również inscenizacja Męki Pańskiej. Ponadto w ten piątkowy wieczór rozpoczyna się czuwanie przy symbolicznym Grobie Pańskim. Stoją przy nim na zmianę harcerze, Strażacy, chórki kościelne. Udział w tym biorą także zwykli wierni, którzy przychodzą na wybraną przez siebie godzinę i trwają w modlitwach.

Wielka Sobota

To Wigilia Wielkiej Nocy. Tego dnia podczas mszy święci się wodę i ogień (rozpalany podczas celebracji). Popiół, który pozostaje po spaleniu, jest później wykorzystywany rok później, podczas kolejnej Środy Popielcowej. Ogień symbolicznie spala to, co jest stare, a woda pomaga odradzać się na nowo (nawiązanie do przyrody). Ponadto odkrywany jest Krzyż, po czym ludzie udają się z procesją, aby go pocałować. Ponownie rozbrzmiewają organy i dzwony kościelne.

W Wielką Sobotę powszechnie również święci się koszyczki z pokarmami. Tak poświęcone jedzenie jest następnie wykorzystywane podczas poranka wielkanocnego. Co włożyć do koszyczka i jaka jest symbolika poszczególnych produktów?

• Figurka baranka - symbolizuje zmartwychwstałego Chrystusa. Jest to nawiązanie do tego, że Jezus był niewinny, a mimo to został złożony w ofierze. Tak samo czyniono z barankami.


• Jajka - to symbol rodzącego się życia. Odnoszą się też do Jezusa, który pokonał śmierć i powstał na nowo.


• Sól - ma za zadanie ochronić dom przed złem. Jest także uznawane za istotę prawdy.


• Chrzan – oznacza siłę, prawdopodobnie ze względu na swój ostry, mocny smak.


• Wędliny - wyrażają płodność i dostatek.


• Ser - ma przynosić zdrowie zwierzętom hodowlanym.


• Ciasto (najczęściej babka) - to symbol wszechstronnych umiejętności.

Niedziela Wielkanocna

Upamiętnia chwilę zmartwychwstania Jezusa. Jest to zawsze najbliższa niedziela, następująca po pierwszej wiosennej pełni Księżyca. To zjawisko najczęściej przypada po 21 marca (kalendarzowy pierwszy dzień wiosny). Jest ono jednak ruchome i z tego względu Wielka Niedziela także nie ma stałego, corocznego terminu. Może przypadać między 22 marca a 25 kwietnia. Pozostałe święta związane z Wielkanocą są właśnie uzależnione od Niedzieli Wielkanocnej.

Celebrowanie Wielkiej Niedzieli rozpoczyna się od wspólnego śniadania wszystkich domowników. Według tradycji najpierw następuje symboliczne podzielenie się jajkiem z solą. Kolejnymi potrawami najczęściej spożywanymi są:

• żurek,


• chrzan,


• kiełbasa i wędliny,


• pieczone mięso,


• babka,


• mazurek,


• sernik,


• kołacz.

Po śniadaniu wierni udają się do kościoła na mszę świętą, zwaną Rezurekcją. Jest to najważniejsze święto w wierze chrześcijańskiej. Dawniej była nazywana Paschą. Stąd wzięło się określenie Triduum Paschalne, które odnosi się do dni świętych w okresie wielkanocnym.

Według zwyczaju stół świąteczny powinien być przystrojony gałązkami bukszpanu. Na środku zawsze znajduje się figurka baranka - symbol zmartwychwstałego Chrystusa. W tym dniu powszechne jest też składanie sobie życzeń, nie tylko wśród najbliższych, ale i z przyjaciółmi, sąsiadami itd. Tutaj znaleźć można najpiękniejsze i ciekawe życzenia, wierszyki i rymowanki wielkanocne.

Poniedziałek Wielkanocny

Zwany jest też Smingusem-Dyngusem lub Lanym Poniedziałkiem, ze względu na zwyczaj polewania się wodą. Symbolizuje ona odrodzenie i nowe siły witalne. Polewanie siebie i zwierząt ma zapewnić zdrowie i powodzenie. Wielki Poniedziałek to kolejny dzień świętowania i radości związanych ze zmartwychwstaniem Jezusa.